(I) (51) TÂM CỦA M̀NH
1. Một thời, Thế Tôn trú ở Sávatthi, tại Jetavana, khu vườn ông Anàthapindika. Ở đây, Thế Tôn gọi các Tỷ-kheo :
- Này các Tỷ-kheo.
- Bạch Thế Tôn.
Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn nói như sau :
2. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo, không thiện xảo trong hành tướng tâm người khác, thời cần phải nguyện rằng : "Ta sẽ thiện xảo trong hành tướng tâm của ta." Như vậy, các Tỷ-kheo, như thế nào, Tỷ-kheo thiện xảo trong hành tướng tâm của ḿnh ?
3. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đàn bà hay một người đàn ông, c̣n trẻ, trong tuổi thanh niên, tánh ưa trang điểm, quán sát h́nh ảnh mặt ḿnh trong tấm gương thanh tịnh trong sáng, hay trong một bát nước trong. Nếu thấy trên mặt có hốt bụi hay dấu nhớp ǵ, người ấy cố gắng đoạn bụi hay dấu nhớp ấy. Nếu không thấy hột bụi hay dấu nhớp, người ấy hoan hỷ, thỏa măn : "Thật lợi đắc cho ta ! Ta thật là trong sạch ! " Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát như vậy, được nhiều lợi ích trong các thiện pháp. "Có phải ta sống nhiều với tham ? Có phải ta sống nhiều với tâm có sân ? Có phải ta sống nhiều vớt tâm không có sân ? Có phải ta sống nhiều với hôn trầm thụy miên chi phối, hay ta sống nhiều với trạo cử, hay ta sống nhiều với không trạo cử ? Có phải ta sống nhiều với nghi ngờ, hay ta sống nhiều vượt qua được nghi ngờ ? Có phải ta sống nhiều với phẫn nộ, hay ta sống nhiều không bị phẫn nộ ? Có phải ta sống nhiều với tâm bị ô nhiễm, hay ta sống nhiều với tâm không bị ô nhiễm ? Có phải ta sống nhiều với thân nhiệt nóng, hay ta sống nhiều với thân không nhiệt nóng ? Có phải ta sống nhiều với biếng nhác, hay ta sống nhiều với tinh tấn, tinh cần ? Có phải ta sống nhiều với không định tĩnh, hay ta sống nhiều với định tĩnh ? "
4. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo quán sát như vậy, biết rằng : "Ta sống nhiều với tâm tham ; ta sống nhiều với tâm sân ; ta sống nhiều với tâm bị hôn trầm thụy miên chi phối ; ta sống nhiều với trạo cử ; ta sống nhiều với nghi ngờ ; ta sống nhiều với phẫn nộ ; ta sống nhiều với tâm bị nhiễm ô ; ta sống nhiều với thân nhiệt nóng ; ta sống nhiều với biếng nhác; ta sống nhiều với không định tĩnh", thời Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để đoạn tận các pháp ác bất thiện ấy. Ví như, này các Tỷ-kheo, khi khăn bị cháy, hay khi đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để dập tắt khăn ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để đoạn tận các pháp bất thiện ấy.
5. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo quán sát như vậy biết rằng : "Ta sống nhiều với tâm không tham với tâm không trầm thụy miên ; ta sống nhiều với tâm không trạo cử ; ta sống nhiều với tâm nghi ngờ được vượt qua ; ta sống nhiều với tâm không phẫn nộ ; ta sống nhiều với tâm không nhiễm nộ ; ta sống nhiều với thân không nhiệt nóng ; ta sống nhiều với tâm tinh tấn, tinh cần ; ta sống nhiều với tâm định tĩnh", thời Tỷ-kheo ấy, sau khi an trú trong các thiện pháp ấy, tồi hơn nữa cần chú tâm đoạn diệt các lậu hoặc.
(II) (52) TÂM CỦA M̀NH (2)
1. Rồi Tôn giả Sàriputta nói với các Tỷ-kheo :
- Này chư Hiền giả !
- Thưa vâng Tôn giả.
Các Vị Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sàriputta. Tôn giả Sàriputta nói như sau : (giống như kinh trước, chỉ khác đây là tôn giả Sàriputta nói với các Tỷ-kheo).
(III) (53) ĐỨNG MỘT CHỖ
1. - Này các Tỷ-kheo, Ta không tán thán đứng một chỗ trong các thiện pháp, c̣n nói ǵ tổn giảm. Này các Tỷ-kheo, Ta tán thán tăng trưởng trong các thiện pháp, không đứng một chỗ, không tổn giảm. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tổn giảm trong các thiện pháp, đứng một chỗ, không tăng trưởng ?
2. Ở đây, này các Tỷ-kheo, một Tỷ-kheo đang cố gắng để đạt được ḷng tin, giới đức, nghe nhiều, bố thí, biện tài với trí tuệ. Các pháp ấy đối với vị này đứng một chỗ, không tăng trường. Này các Tỷ-kheo, Ta gọi như vậy là tổn giảm trong các thiện pháp, này các Tỷ-kheo, là tổn giảm trong các thiện pháp, đứng một chỗ, không tăng trưởng. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là đứng một chỗ trong các thiện pháp, không tổn giảm, không tăng trưởng.
3. - Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cố gắng để đạt được ḷng tin, giới đức, nghe nhiều, bố thí và biện tài với trí tuệ. Những pháp ấy đối với vị này, không tổn giảm, không tăng trưởng. Này các Tỷ-kheo, Ta gọi như vậy là đứng một chỗ trong các thiện pháp, không tổn giảm, không tăng trưởng. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là tăng trưởng trong các biện pháp, không đứng một chỗ, không tổn giảm.
4. Ở đây, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cố gắng để đạt ḷng tin, giới đức, nghe nhiều, bố thí và biện tài với trí tuệ. Những pháp ấy đối với vị này không đứng một chỗ, không tổn giảm. Này các Tỷ-kheo, Ta gọi như vậy là tăng trưởng trong các thiện pháp, không đứng một chỗ, không tổn giảm. Như vậy, này các Tỷ-kheo, là tăng trưởng trong các thiện pháp, không đứng chỗ, không tổn giảm.
5. Này các Tỷ-kheo, dầu Tỷ-kheo không thiện xảo trong hành tướng tâm người khác, thời cần phải nguy rằng : "Ta sẽ thiện xảo trong hành tướng tâm của ta". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thiện xảo trong hành tướng tâm của ḿnh ? (như kinh 51, từ số 3, 4, 5).
(VI) (54) TỊNH CHỈ
1. - Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo không thiện xảo trong hành tướng tâm của người khác, thời cũng phải nguyện rằng : "Ta sẽ thiện xảo trong hành tướng tâm của ta". Như vậy, này các Tỷ-kheo, các Thầy cần phải học tập. Và này các Tỷ-kheo, thế nào là Tỷ-kheo thiện xảo trong hành tướng tâm của ḿnh ?
2. Ví như, này các Tỷ-kheo, một người đàn bà hay một người đàn ông, c̣n trẻ, trong tuổi thanh niên, ưa muốn trang điểm, quán sát h́nh ảnh mặt ḿnh trong tấm gương thanh tịnh trong sáng, hay trong một bát nước trong. Nếu thấy trên mặt có một hột bụi hay dấu nhớp ǵ, người ấy cố gắng đoạn trừ hột bụi ấy hay dấu nhớp ấy. Nếu không thấy hột bụi hay dấu nhớp, người ấy hoan hỷ thỏa măn : "Thật lợi đắc cho ta ! Ta thật là trong sạch ! ". Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo quán sát như vậy được nhiều lợi ích trong các thiện pháp : "Có phải ta được lợi đắc nội tâm tịnh chỉ, hay ta không được lợi đắc nội tâm tịnh nhỉ ? Có phải ta được tăng thượng tuệ pháp quán, hay không được tăng thượng tuệ pháp quán ?
3. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát, biết như sau : "Ta có được nội tâm tịnh chỉ, nhưng ta không được tăng thượng tuệ pháp quán", thời này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sau khi an trú nội tâm tịnh chỉ, cần phải nỗ lực để đạt cho được tăng thượng tuệ pháp quán ấy ; sau một thời gian, đạt được nội tâm tịnh chỉ và được tăng thượng tuệ pháp quán.
4. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát, biết như sau : "Ta có được tăng thượng tuệ pháp quán, nhưng không có được nội tâm tịnh chỉ", thời này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo sau khi an trú tăng thượng tuệ pháp quán, cần phải nổ lực để đạt cho được nội tâm tịnh chỉ. Vị ấy sau một thời gian, đạt được tăng thượng tuệ pháp quán và chứng được nội tâm tịnh chỉ.
5. Này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát, biết như sau : "Ta không có được nội tâm tịnh chỉ. Ta không có được tăng thượng tuệ pháp quán", thời này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để đạt cho được các thiện pháp. Ví như, này các Tỷ-kheo, khi khăn bị cháy hay khi đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để dập tắt khăn ấy hay đầu ấy. Cũng vậy, này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác để đạt cho được các thiện pháp ấy. Vị ấy trong một thời gian khác, đạt được nội tâm tịnh chỉ và đạt được tăng thượng tuệ pháp quán.
6. Nhưng này các Tỷ-kheo, nếu Tỷ-kheo trong khi quan sát biết như sau : "Ta có được nội tâm tịnh chỉ, ta có được tăng thượng tuệ pháp quán", thời này các Tỷ-kheo, Tỷ-kheo ấy sau khi an trú trong các thiện pháp ấy, cần phải nỗ lực, chú tâm để đoạn diệt các lậu hoặc nữa.
7. Này các Tỷ kheo, ta nói, Y có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng. Này các Tỳ kheo, Ta cũng nói, đồ ăn khất thực có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng. Này các Tỳ Kheo, Ta cũng nói, làng, thị trấn có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng.. Này các Tỳ kheo, Ta cũng nói, người có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng.
8. Này các Tỳ kheo, Ta nói, Y có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên ǵ được nói đến như vậy ?
Ở đây, nếu biết được y áo nào : "Y áo này, được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện tồn giảm", thời y áo như vậy không nên sử dụng, các pháp bất thiện tồn giảm, các thiện pháp tăng trưởng", thời y áo như vậy nên sử dụng.
Này các Tỳ-kheo, Ta nói rằng, y có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.
9. Này các Tỳ Kheo, Ta nói rằng, đồ ăn khất thực có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên ǵ được nói đến như vậy ?
Ở đây, nếu biết được đồ ăn khất thực nào : "Đồ ăn khất thực này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện tồn giảm", thời đồ ăn khất thực như vậy không nên sử dụng. Ở đây, nếu biết được đồ ăn khất thực nào : "Đồ ăn khất thực này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tổn giảm, các thiện pháp tăng trưởng", thời đồ ăn khất thực như vậy nên sử dụng.
Này các Tỳ-kheo, Ta nói rằng, đồ ăn khất thực có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.
10. Này các Tỳ-Kheo, Ta nói rằng, sàng tọa có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên ǵ được nói đến như vậy ?
Ở đây, nếu biết được sàng tọa nào : "Sàng tọa này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện tồn giảm", thời sàng tọa như vậy không nên sử dụng. Ở đây, nếu biết được sàng tọa nào : "Sàng tọa này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tồn giảm, các pháp thiện tăng trưởng", thời sàng tọa như vậy nên sử dụng.
Này các Tỳ-kheo, Ta nói rằng, sàng tọa có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên ǵ được nói đến như vậy ?
Ở đây, nếu biết được làng, thị trấn nào : "Làng, thị trấn này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện bị tổng giảm", thời làng, thị trấn như vậy không nên sử dụng. Ở đây, nếu biết được làng, thị trấn nào : "Làng, thị trấn được ta sử dụng, các pháp thiện tổn giảm, các pháp thiện tăng trưởng", thời làng, thị trấn như vậy nên sử dụng.
Này, các Tỳ-kheo, Ta nói rằng, làng, thị trấn có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.'
12. Này các Tỳ-kheo, Ta nói rằng, quốc độ có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên ǵ được nói đến như vậy ?
Ở đây, nếu biết được quốc độ nào : "Quốc độ này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng trưởng, các thiện pháp tồn giảm", thời quốc độ như vậy không nên sử dụng. Ở đây, nếu biết được quốc độ nào : "Quốc độ này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tổn giảm, các thiện pháp tăng trưởng", thời quốc độ như vậy nên sử dụng".
Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, quốc độ có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.
13. Này các Tỷ Kheo, Ta nói rằng, người có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên ǵ được nói đến như vậy ?
Ở đây, nếu biết được người nào : "Người này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện tôn giảm", thời người như vậy không nên sử dụng. Ở đây, nếu biết được người nào : "Người này được ta sử dụng, các pháp bất thiện tôn giảm, các thiện tăng trưởng", thời người như vậy nên sử dụng Này các Tỷ-kheo, Ta nói rằng, người có hai loại : nên sử dụng và không nên sử dụng, như vậy được nói đến. Do duyên này được nói đến như vậy.
(V) (55) TỔN GIẢM
1. Ở đây, Tôn giả Sàriputta gọi các Tỷ-kheo :
- Này chư Hiền Tỷ-kheo.
- Thưa vâng, Hiền giả.
Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tôn giả Sàriputta. Tôn giả Sàriputta nói như sau :
2. - Có người bản tánh tổn giảm, có người bản tánh là không tổn giảm, này chư Hiền, được nói đến như vậy. Cho đến như thế nào này chư Hiền, người bản tánh là tổn giảm được Thế Tôn nói đến ? Cho đến như thế nào, này chư Hiền, người bản tánh là không tổn giảm được Thế Tôn nói đến ?
- Thưa Hiền giả, chúng tôi đi từ xa đến để được hiểu rơ ư nghĩa lời nói này từ Tôn giả Sàriputta. Lành thay, nếu ư nghĩa lời nói này được Tôn giả Sàriputta nói lên. Sau khi nghe Tôn giả Sàriputta, các Tỷ-kheo sẽ thọ tŕ.
- Vậy này chư Hiền, hăy nghe và khéo tác ư, ta sẽ nói :
- Thưa vâng, Hiền giả.
Các Tỷ-kheo ấy vâng đáp Tông giả Sàriputta. Tông giả Sàriputta nói như sau :
- Cho đến như thế nào, này chư Hiền, người bản tánh là tổng giảm được Thế Tôn nói đến ?
3. Ở đây, này chư Hiền, Tỷ-kheo không nghe pháp chưa được nghe, và pháp đă được nghe đi đến bị quên ; các pháp trước kia tâm đă có cảm xúc, những pháp ấy không được hiện hành, và không thức tri những pháp không được thức tri. Cho đến như vậy, này chư Hiền, người bản tánh là tổn giảm được Thế Tôn nói đến. Nhưng này chư Hiền, cho đến như thế nào, này chư Hiền, người bản tánh là không tổn giảm được Thế Tôn nói đến ?
4. Ở đây, này chư Hiền, Tỷ-kheo nghe pháp chưa được nghe, và các thiện pháp được nghe không có quên đi. Và những pháp nào trước kia tâm đă có cảm xúc, những pháp ấy được hiện hành, và thức tri những pháp chưa được thức tri. Cho đến như vậy, này chư Hiền, là người bản tánh không bị tổn giảm được Thế Tôn nói đến.
5. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo không thiện xảo, trong hành tướng tâm của người khác, thời cũng phải nguyện rằng : "Ta sẽ thiện xảo trong hành tướng tâm của ta". Như vậy, này chư Hiền, chư Hiền cần phải học tập. Và này chư Hiền, thế nào là Tỷ-kheo thiện xảo trong hành tướng tâm của ḿnh ?
6. Ví như, này chư Hiền, một người đàn bà hay một người đàn ông, c̣n trẻ, trong tuổi thanh niên, tánh ưa trang điểm, quán sát h́nh ảnh mặt của ḿnh trong tấm gương thanh tịnh trong sáng, hay trong một bát nước trong, nếu thấy trên mặt có hột bụi hay dấu nhớp ǵ, người ấy cố gắng đoạn trừ hột bụi hay dấy nhớp ấy. Nếu không thấy hột bụi hay dấu nhớp người ấy hoan hỷ thỏa măn : "Thật lợi đắc cho ta ! Trong ta thật là trong sạch ! ". Cũng vậy, này chư Hiền, Tỷ-kheo có quán sát như vậy, được nhiều lợi ích trong các thiện pháp : "Có phải ta sống nhiều với không tham, không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta sống nhiều với tâm không sân ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta sống nhiều với hôn trầm thụy miên đă từ bỏ ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta sống nhiều với không trạo cử ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta sống nhiều với nghi ngờ đă được vượt qua ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta sống nhiều với không phẫn nộ ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta sống nhiều với tâm không nhiễm ô ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta có được nội tâm pháp hỷ ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta đă được nội tâm an chỉ ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? Có phải ta đă có được tối thắng tuệ pháp quán ? Không biết trong ta có pháp này hay không có ? "
7. Này chư Hiền, nếu vị Tỷ-kheo trong khi quán sát, không thấy có trong tự ngă tất cả thiện pháp này, thời Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác, để có được tất cả thiện pháp này. Ví như, này chư Hiền, khi khăn bị cháy hay khi đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác, để dập tắt khăn ấy hay đầu ấy. Cũng vậy, này chư Hiền, Tỷ-kheo ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dũng mănh, bất thối, chánh niệm, tỉnh giác, để có được tất cả thiện pháp này.
8. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát, thấy trong tự ngă có một số thiện pháp và không thấy có một số thiện pháp, thời này chư Hiền, đối với các thiện pháp nào vị ấy thấy có trong tự ngă, vị ấy an trú trong các thiện pháp ấy. Đối với các thiện pháp nào, vị ấy không thấy có trong tự ngă, vị ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác để có được tất cả thiện pháp này. Ví như, này chư Hiền, khi khăn bị cháy hay khi đầu bị cháy, cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác để dập tắt khăn ấy hay đầu ấy. Cũng vậy, này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo, trong khi quán sát, thấy trong tự ngă có một số thiện pháp, thời an trú trong các thiện pháp ấy. C̣n đối với các thiện pháp vị ấy không thấy trong tự ngă, vị ấy cần phải quyết định, ước muốn, tinh tấn, nỗ lực, dơng mănh, bất thối và chánh niệm, tỉnh giác để có được các thiện pháp ấy.
9. Này chư Hiền, nếu Tỷ-kheo trong khi quán sát, thấy tất cả pháp này đều có trong tự ngă, thời này chư Hiền, Tỷ-kheo ấy sau khi an trú trong tất cả thiện pháp này, cần phải nỗ lực chú tâm để đoạn diệt các lậu hoặc./.
Thực hiện: Ngọc Liên