Kinh 913. Kiệt ĐÀm
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật du hành giữa những người Lực sĩ, đến ở rừng Anh vũ Diêm-phù, trú xứ của Uất-bệ-la. Bấy giờ có thôn chủ Kiệt-đàm nghe tin Sa-môn Cù-đàm du hành giữa những người Lực sĩ, đến ở rừng Anh vũ Diêm-phù, trú xứ của Uất-bệ-la. Ngài nói về sự tập khởi của khổ và sự tiêu diệt của khổ hiện tại. Ông nghĩ: ‘Ta nên đến chỗ Sa-môn Cù-đàm kia. Nếu ta đến th́ chắc Sa-môn Cù-đàm sẽ v́ ta mà nói về sự tập khởi của khổ và sự tiêu diệt của khổ hiện tại.’ Sau đó ông liền đến thôn Uất-bệ-la và đến chỗ Phật, đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi lui qua một bên, bạch Phật rằng:
“Bạch Thế Tôn, tôi nghe Thế Tôn thường v́ người nói về sự tập khởi của khổ và sự tiêu diệt của khổ hiện tại. Lành thay! Thế Tôn v́ tôi nói về sự tập khởi của khổ và sự tiêu diệt của khổ hiện tại.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Nếu Ta nói về sự tập khởi của khổ và sự tiêu diệt của khổ quá khứ, Ta biết đối với điều đó ông có thể tin hay không tin, muốn hay không muốn, nhớ hay không nhớ, thích hay chẳng thích. Nay ông có khổ không? Nếu Ta nói về khổ vị lai, đối với điều đó Ta biết ông có thể tin hay không tin, muốn hay không muốn, nhớ hay không nhớ, thích hay chẳng thích. Nay ông có khổ không? Hôm nay Ta sẽ nói về sự tập khởi của khổ và sự tiêu diệt của khổ hiện tại.
“Này thôn trưởng, tất cả những khổ phát sanh mà chúng sanh có, tất cả đều do dục làm gốc: dục phát sanh, dục tập khởi, dục hiện khởi, dục làm nhân, dục làm duyên mà khổ phát sanh.”
Thôn trưởng bạch Phật:
“Thế Tôn nói pháp quá sơ lược, không phân biệt rộng răi, nên tôi có chỗ không hiểu. Lành thay, Thế Tôn! Xin nói đầy đủ hơn cho chúng tôi được hiểu.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Bây giờ Ta hỏi ông, cứ theo ư ông mà đáp. Này thôn trưởng, ư ông thế nào, nếu chúng sanh ở thôn Uất-bệ-la này hoặc bị trói, hoặc bị đánh, hoặc bị khiển trách, hoặc bị giết, tâm ông có khởi buồn thương khổ năo không?”
Thôn trưởng bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, cũng không nhất thiết là vậy! Nếu mọi người sống ở thôn Uất-bệ-la này đối với tôi mà có dục, có tham, có ái, có nghĩ, gần gũi nhau, mà gặp khi họ hoặc bị trói, hoặc bị đánh, hoặc bị trách, hoặc bị giết, th́ tôi sẽ cảm thấy buồn thương khổ năo. C̣n nếu những người kia đối với tôi mà không có dục, không có tham, không có ái, không có nghĩ và gần gũi nhau; khi gặp họ bị trói, đánh, trách, giết, th́ làm sao tôi có thể sanh ḷng buồn thương khổ năo được?”
Phật bảo thôn trưởng:
“Cho nên ông phải biết, mọi cái khổ của chúng sanh được phát sanh, tất cả chúng đều do từ dục làm gốc: dục phát sanh, dục tập khởi, dục hiện khởi, dục là nhân, dục là duyên mà sanh ra các thứ khổ.
“Này thôn trưởng, ưù ông thế nào? Nếu ông cùng cha mẹ nuôi mà không gặp nhau, th́ có sanh ḷng tham dục thương nhớ không?”
Thôn trưởng nói:
“Bạch Thế Tôn, không!”
“Này thôn trưởng, ư ông thế nào? Nếu hoặc thấy, hoặc nghe cha mẹ nuôi, ông có sanh ḷng dục, thương nhớ không?”
Thôn trưởng nói:
“Bạch Thế Tôn, có vậy!”
Lại hỏi:
“Này thôn trưởng, ư ông thế nào? Nếu cha mẹ nuôi kia bị vô thường biến khác, ông có sanh ḷng buồn thương khổ năo không?”
Thôn trưởng nói:
“Bạch Thế Tôn, có vậy! Nếu cha mẹ nuôi bị vô thường biến khác, th́ tôi sẽ khổ đến gần chết được, đâu phải chỉ buồn thương khổ năo!”
Phật bảo thôn trưởng:
“Cho nên ông phải biết, nếu các chúng sanh có được cái khổ phát sanh, th́ tất cả đều do ái dục làm gốc: dục phát sanh, dục tập khởi, dục hiện khởi, dục là nhân, dục là duyên mà sanh ra các thứ khổ.”
Thôn trưởng nói:
“Lạ thay! Thế Tôn đă khéo nói thí dụ về cha mẹ nuôi như vậy. Tôi có cha mẹ nuôi, nhưng sống tại nơi khác. Hằng ngày tôi sai người thăm hỏi, vấn an sức khỏe thế nào. Khi họ đi chưa về tôi đă lấy làm lo lắng khổ sở, huống chi là lại bị vô thường mà không lo lắng khổ đau sao được!”
Phật bảo thôn trưởng:
“Cho nên Ta nói mọi lo khổ của chúng sanh, tất cả đều do dục làm gốc rễ: dục phát sanh, dục tập khởi, dục hiện khởi, dục là nhân, dục là duyên mà sanh ra lo khổ.”
Phật bảo thôn trưởng tiếp:
“Nếu có bốn ái niệm, mà bị vô thường biến khác, th́ sẽ phát sanh ra bốn ưu khổ. Nếu có một hoặc hai, ba ái niệm bị vô thường biến khác, sẽ phát sanh một hoặc hai, ba ưu khổ.
“Này thôn trưởng, nếu tất cả đều không có ái niệm, sẽ không có trần lao ưu khổ.”
Rồi Thế Tôn nói kệ rằng:
Nếu không có ái niệm thế gian,
Th́ không lo trần lao ưu khổ;
Tiêu diệt hết tất cả ưu khổ,
Giống như hoa sen không dính nước.
Trong khi Phật nói pháp này, thôn trưởng Kiệt-đàm xa ĺa trần cấu, được pháp nhăn tịnh, thấy pháp, đắc pháp, thâm nhập pháp, thoát khỏi mọi nghi hoặc, không nhờ vào người khác, không do người khác độ, được vô sở úy ở trong Chánh pháp luật; từ chỗ ngồi đứng dậy sửa lại y phục, chắp tay bạch Phật:
“Con đă được độ, đă siêu việt, bạch Thế Tôn, từ hôm nay con xin nương về Phật, nương về Pháp, nương về Tăng Tỳ-kheo; suốt đời con làm Ưu-bà-tắc. Xin Ngài nhớ nghĩ gia hộ con.”
Sau khi Phật nói kinh này xong, thôn trưởng Kiệt-đàm nghe những ǵ Phật dạy, hoan hỷ tùy hỷ, làm lễ mà lui.
Kinh 914. Đạo Sư Thi (1)
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật cùng với một ngàn hai trăm năm mươi vị Tỳ-kheo, một ngàn vị Ưu-bà-tắc và năm trăm người xin đồ ăn dư, du hành trong nhân gian; đi khắp từ thành này sang thành nọ, từ thôn này sang thôn khác, đến trong vườn Hảo y Yêm-la, thôn Na-la, nước Ma-kiệt-đề. Bấy giờ có thôn trưởng đệ tử của Ni-kiền tên là Đao Sư Thị đến chỗ Ni-kiền lễ sát chân Ni-kiền, rồi ngồi lui qua một bên. Lúc ấy Ni-kiền nói với thôn trưởng Đao Sư Thị:
“Ông có thể dùng ‘Tật-lê luận’ bàn luận cùng với Sa-môn Cù-đàm, để làm cho Sa-môn Cù-đàm nói cũng không được, không muốn nói cũng không được, được chăng?”
Thôn trưởng thưa:
“Thưa thầy, thế nào là luận thuyết ‘Tật-lê luận’ có thể làm cho Sa-môn Cù-đàm muốn nói cũng không được, mà không muốn nói cũng không được?”
Ni-kiền bảo thôn trưởng rằng:
“Ông hăy đến chỗ Sa-môn Cù-đàm hỏi như vầy: ‘Cù-đàm lúc nào cũng mong ước khiến cho mọi người tăng trưởng đầy đủ phước-lợi, Ngài thường có mong ước như vậy và nói như vậy phải không?’ Nếu trả lời cho ông là không, th́ ông nên hỏi rằng: ‘Vậy, Sa-môn Cù-đàm có khác ǵ với kẻ phàm ngu si?’ Nếu trả lời là ‘Có mong ước và có nói,’ th́ ông nên hỏi lại rằng: ‘Nếu Sa-môn Cù-đàm đă có mong ước và có nói như thế, vậy tại sao người dân hiện đang mất mùa đói kém, mà Ngài c̣n du hành trong nhân gian dẫn theo một ngàn hai trăm năm mươi chúng Tỳ-kheo, một ngàn vị Ưu-bà-tắc và năm trăm người ăn xin đi từ thành này sang thành nọ, từ thôn này sang thôn khác, làm hao tổn của cải người dân, giống như mưa lớn, mưa đá, chỉ có làm tổn hại chứ chẳng thêm được lợi ích nào! Những lời nói của Cù-đàm trước sau mâu thuẫn nhau, không giống nhau, không gần giống nhau, không phù hợp nhau, khác nhau.’ Thôn trưởng, như vậy gọi là ‘Tật-lê luận’, sẽ làm cho Sa-môn Cù-đàm muốn nói cũng không được, không muốn nói cũng không được.”
Bấy giờ, thôn trưởng Đao Sư Thị vâng lời dạy bảo của Ni-kiền đi đến chỗ Phật cung kính chào hỏi; sau khi cung kính chào hỏi xong ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, có phải lúc nào Ngài cũng mong ước khiến cho mọi người tăng trưởng phước lợi không?”
Phật bảo thôn trưởng:
“Lúc nào Như Lai cũng mong ước khiến cho mọi người tăng trưởng phước lợi và cũng thường nói như vậy.”
Thôn trưởng nói:
“Nếu như vậy, th́ tại sao, thưa Cù-đàm, trong khi những người dân đang bị mất mùa đói kém, mà Ngài c̣n đi khất thực trong nhân gian và dẫn theo đông đảo đại chúng,… cho đến trước sau mâu thuẫn nhau, không giống nhau?”
Phật bảo thôn trưởng:
“Ta nhớ chín mươi mốt kiếp từ trước đến nay, không thấy một người nào mà bố thí cho Tỳ-kheo lại bị cạn kiệt, hay bị tổn giảm cả. Này thôn trưởng, ông nh́n xem hiện nay có người giàu sang, nhiều tiền của, quyến thuộc đông đảo, tôi tớ đầy nhà, th́ biết nhà ấy lâu dài ưa thích bố thí, chân thật tích chứa, nên được phước lợi này. Này thôn trưởng, có tám nguyên nhân khiến cho phước lợi người tổn giảm không tăng. Những ǵ là tám? Đó là bị vua bức hiếp, bị giặc cướp lấy, bị lửa đốt cháy, bị nước cuốn trôi, bị tiêu hao v́ giấu cất, bị kẻ nợ không trả, bị kẻ oán thù tàn phá, bị hoang phí bởi con hư. Đó là tám nguyên nhân khiến cho tiền của khó tích tụ. Này thôn trưởng, Ta nói vô thường là nguyên nhân thứ chín. Như vậy, này thôn trưởng, ông đă bỏ đi chín nhân, chín duyên trên mà nói Sa-môn Cù-đàm phá hoại nhà người. Nếu ông không bỏ những lời nói ác, không bỏ ác kiến, th́ cũng như gươm ném xuống nước, khi thân hoại mạng chung, ông sẽ sanh vào trong địa ngục.”
Bấy giờ, thôn trưởng Đao Sư Thị ḷng đâm ra sợ hăi, toàn thân lông dựng đứng lên, bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, hiện tại con đă hối lỗi rồi, v́ con như ngu như si, không tốt, không hiểu biết, nên đối với Cù-đàm con đă nói ra những lời dối trá hư vọng không thành thật.”
Sau khi nghe những ǵ Phật dạy, thôn trưởng Đao Sư Thị hoan hỷ tùy hỷ, từ chỗ ngồi đứng dậy ra về.
Kinh 915. Đạo Sư Thi (2)
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Hảo y Yêm-la, tại thôn Na-la. Bấy giờ có thôn trưởng Đao Sư Thị, trước đây là đệ tử của Ni-kiền, đi đến chỗ Ni-kiền lễ sát chân Ni-kiền, rồi ngồi lui qua một bên. Bấy giờ, Ni-kiền bảo thôn trưởng:
“Ông có thể dùng ‘Tật-lê luận’ bàn luận cùng với Sa-môn Cù-đàm, để làm cho Sa-môn Cù-đàm nói cũng không được, không muốn nói cũng không được, được chăng?”
Thôn trưởng thưa Ni-kiền:
“Thưa thầy, thế nào là luận thuyết ‘Tật-lê luận’ có thể làm cho Sa-môn Cù-đàm muốn nói cũng không được, mà không muốn nói cũng không được?”
Ni-kiền bảo thôn trưởng:
“Ông hăy đến chỗ Sa-môn Cù-đàm nói như vầy: ‘Cù-đàm không thường muốn an ủi tất cả chúng sanh và khen ngợi an ủi tất cả chúng sanh phải không?’ Nếu nói là không, th́ ông nên nói rằng: ‘Vậy, Cù-đàm có khác ǵ với kẻ phàm ngu si?’ Nếu trả lời là thường muốn an ủi tất cả chúng sanh và khen ngợi an ủi tất cả chúng sanh, th́ ông nên hỏi lại rằng: ‘Nếu muốn an ủi tất cả chúng sanh, vậy th́ v́ sao chỉ v́ một hạng người này nói pháp mà không v́ một hạng người kia mà nói pháp?’ Hỏi như vậy th́ đó gọi là ‘Tật-lê luận’ sẽ làm cho Sa-môn Cù-đàm muốn nói cũng không được, không muốn nói cũng không được.”
Bấy giờ, thôn trưởng Đao Sư Thị được sự khuyến khích của Ni-kiền rồi, đi đến chỗ Phật cung kính chào hỏi; sau khi cung kính chào hỏi xong ngồi lui qua một bên, bạch Phật:
“Thưa Cù-đàm, Ngài há không thường muốn an ủi tất cả chúng sanh và khen ngợi nói lời an ủi tất cả chúng sanh?”
Phật bảo thôn trưởng:
“Lúc nào Như Lai cũng thương xót, an ủi tất cả chúng sanh và lúc nào cũng khen ngợi nói lời an ủi tất cả chúng sanh.”
Thôn trưởng bạch Phật rằng:
“Nếu như vậy, th́ tại sao Như Lai chỉ v́ một hạng người này nói pháp, mà không v́ một hạng người kia nói pháp?”
Phật bảo thôn trưởng:
“Bây giờ, Ta hỏi ông, ông cứ tùy ư mà đáp cho Ta.
“Này thôn trưởng, thí như có ba loại ruộng: Loại ruộng thứ nhất th́ mầu mỡ, ph́ nhiêu; loại ruộng thứ hai th́ trung b́nh; loại ruộng thứ ba th́ cằn cỗi.
“Thế nào thôn trưởng, người chủ của những đám ruộng kia, trước tiên cày bừa, gieo giống vào đám ruộng nào?”
Thôn trưởng nói:
“Thưa Cù-đàm, trước tiên là phải cày bừa, gieo giống xuống đám ruộng mầu mỡ ph́ nhiêu nhất.”
“Này thôn trưởng, kế đến lại phải cày bừa, gieo giống xuống đám ruộng nào?”
Thôn trưởng nói:
“Thưa Cù-đàm, kế đến cày bừa, gieo giống xuống đám ruộng trung b́nh.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Kế đến lại phải cày bừa, gieo giống xuống đám ruộng nào?”
Thôn trưởng thưa:
“Kế đến cày bừa, gieo giống xuống đám ruộng cằn cỗi xấu nhất.”
Phật bảo thôn trưởng:
“V́ sao như vậy?”
Thôn trưởng thưa:
“V́ họ không muốn bỏ phế ruộng chỉ giữ lại giống mà thôi!”
Phật bảo thôn trưởng:
“Ta cũng như vậy, như đám ruộng mầu mỡ, ph́ nhiêu kia, các Tỳ-kheo Tỳ-kheo-ni của Ta lại cũng như vậy. Ta thường v́ họ mà giảng nói Chánh pháp, lúc đầu, khoảng giữa và sau cùng đều thiện, nghĩa thiện, vị thiện, thanh tịnh thuần nhất, phạm hạnh thanh bạch, khai thị rơ ràng. Sau khi họ nghe pháp rồi, nương vào nhà của Ta, đạo của Ta, sự che chở của Ta, bóng mát của Ta, đường hướng của Ta, lúc nào cũng dùng tịnh nhăn nh́n theo Ta mà sống và tự nghĩ như vầy: ‘Những pháp mà Phật đă nói ra, ta đều thọ tŕ, luôn luôn đem lại cho ta ư nghĩa lợi ích và sống an ổn an vui.’
“Này thôn trưởng, như đám ruộng trung b́nh kia, các đệ tử Ưu-bà-tắc và Ưu-bà-di của Ta cũng lại như vậy. Ta cũng v́ họ giảng nói Chánh pháp ban đầu, khoảng giữa, sau cùng đều thiện, nghĩa thiện, vị thiện, thanh tịnh thuần nhất, phạm hạnh thanh bạch, khai thị rơ ràng. Sau khi họ nghe pháp xong, nương vào nhà của Ta, đạo của Ta, sự che chở của Ta, bóng mát của Ta, đường hướng của Ta, mà lúc nào cũng dùng tịnh nhăn nh́n theo Ta mà sống và nghĩ như vầy: ‘Những pháp Thế Tôn đă nói ra ta đều thọ tŕ luôn luôn đem lại cho ta ư nghĩa lợi ích, sống an ổn, an lạc.
“Này thôn trưởng, như đám ruộng xấu nhất của nhà nông kia, cũng vậy, Ta v́ các dị học ngoại đạo Ni-kiền Tử, cũng v́ họ mà nói pháp, pháp ban đầu, khoảng giữa, sau cùng đều thiện, nghĩa thiện, vị thiện, thanh tịnh thuần nhất, phạm hạnh thanh bạch, khai thị rơ ràng. Song đối với những người ít nghe pháp, Ta cũng v́ họ mà nói và những người nghe pháp nhiều Ta cũng v́ họ mà nói. Nhưng trong số những người này, đối với việc khéo nói pháp của Ta, đạt được một câu pháp mà biết được ư nghĩa của nó, th́ cũng lại nhờ nghĩa lợi này mà sống yên ổn an lạc măi măi.”
Bấy giờ, thôn trưởng bạch Phật:
“Thật là kỳ diệu, Thế Tôn! Ngài đă khéo nói thí dụ về ba loại ruộng như vậyï.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Ông hăy lắng nghe Ta cho thí dụ khác: Như một người có ba loại đồ vật đựng nước: loại thứ nhất không bị thủng, không bị hư, cũng không bị thấm rỉ; loại thứ hai tuy không bị thủng, không bị hư, nhưng bị thấm rỉ; loại thứ ba th́ vừa bị thủng, vừa bị hư, lại vừa bị thấm rỉ nữa.
“Thế nào, thôn trưởng, trong ba loại đồ đó người kia sẽ chọn loại nào để đựng nước sạch?”
Thôn trưởng nói:
“Thưa Cù-đàm, trước hết là nên dùng loại không bị thủng, không bị hư, không bị thấm rỉ để đựng nước.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Tiếp đến lại nên dùng loại nào để đựng nước?”
Thôn trưởng nói:
“Thưa Cù-đàm, kế đến nên đem loại không bị thủng, không bị hư, nhưng bị thấm rỉ để đựng nước.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Hai loại kia đă đầy rồi, sau cùng lại dùng loại nào để đựng nước?”
Thôn trưởng nói:
“Sau cùng phải dùng loại vừa bị thủng, bị hư, bị thấm rỉ để đựng nước thôi! V́ sao? V́ chỉ tạm thời dùng vào việc nhỏ trong chốc lát.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Giống như loại đồ của người kia không bị thủng, không bị hư, không bị thấm rỉ, các đệ tử Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni của Ta lại cũng như vậy. Ta thường v́ họ giảng nói Chánh pháp,… cho đến luôn luôn v́ nghĩa lợi, mà sống an ổn an vui.
“Giống như loại đồ thứ hai tuy không bị thủng, không bị hư, nhưng lại bị thấm rỉ, các đệ tử Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di của Ta lại cũng như vậy. Ta thường v́ họ giảng nói Chánh pháp,… cho đến luôn luôn v́ nghĩa lợi, mà sống an ổn an vui.
“Giống như loại đồ thứ ba vừa bị thủng, bị hư, bị thấm rỉ; các đệ tử dị học ngoại đạo của Ni-kiền lại cũng như vậy. Ta thường v́ họ giảng nói Chánh pháp, ban đầu, khoảng giữa, sau cùng đều thiện, nghĩa thiện, vị thiện, hoàn toàn thanh tịnh thuần nhất, phạm hạnh thanh bạch, khai thị rơ ràng, dù nhiều hay ít Ta cũng v́ họ mà nói. Nếu đối với một câu nói pháp của Ta mà họ biết được nghĩa của nó, th́ cũng được sống an ổn, an vui măi măi.”
Lúc thôn trưởng Đao Sư Thị nghe những ǵ Phật nói, tâm sợ hăi vô cùng, lông toàn thân dựng đứng lên, liền đến trước Phật lễ dưới chân, sám hối những lỗi lầm:
“Bạch Thế Tôn, con như ngu, như si, không tốt, không hiểu biết; đối với Thế Tôn con đă nói những lời lừa dối hư trá không chân thật.”
Sau khi nghe những ǵ Phật dạy, hoan hỷ tùy hỷ làm lễ mà lui.
Kinh 916. Đạo Sư Thi (3)
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Hảo y Yêm-la tại thôn Na-la. Bấy giờ có thôn trưởng Đao Sư Thị đệ tử của Ni-kiền, đến chỗ Phật đảnh lễ dưới chân, rồi ngồi lui qua một bên. Lúc ấy Thế Tôn bảo thôn trưởng:
“Ông muốn bàn luận về những vấn đề ǵ? Ni-kiền Nhă-đề Tử đă nói những ǵ?”
Thôn trưởng nói:
“Ni-kiền Nhă-đề Tử nói: Người sát sanh, tất cả đều đọa vào trong địa ngục. V́ hành nhiều, nên sẽ dẫn đến nơi đó. Cũng vậy, trộm cắp, tà dâm, nói dối cũng đều đọa vào trong địa ngục, v́ hành nhiều, nên sẽ dẫn đến nơi đó.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Nếu như Ni-kiền Nhă-đề Tử nói: Người sát sanh, tất cả đều đọa vào trong địa ngục. V́ hành nhiều, nên sẽ dẫn đến nơi đó. Nếu vậy, sẽ không có chúng sanh đọa vào trong địa ngục! Vậy này thôn trưởng, ư ông thế nào? Những chúng sanh nào bất cứ lúc nào cũng có tâm sát sanh? Lúc nào họ lại có tâm không sát sanh,… cho đến lúc nào có tâm nói dối, lúc nào có tâm không nói dối?”
Thôn trưởng bạch Phật rằng:
“Bạch Thế Tôn, đối với ngày đêm, con người ít khi có tâm sát sanh,… cho đến ít khi có tâm nói dối, mà phần nhiều là không có tâm sát sanh,… cho đến nói dối.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Nếu như vậy, há chẳng phải không có người đọa vào trong địa ngục sao? Như những ǵ Ni-kiền Nhă-đề Tử nói: Người sát sanh, tất cả đều đọa vào trong địa ngục, v́ hành nhiều, nên sẽ dẫn đến nơi đó,… cho đến nói dối cũng lại như vậy.’
“Này thôn trưởng, bậc Đại Sư kia, xuất hiện ở thế gian, bằng giác tưởng suy lường, nhập vào cơi giác tưởng mà an trú; đối với địa vị phàm phu tự đặt những điều được nói, nói, suy lường theo ư riêng, v́ các đệ tử mà nói pháp như vầy: ‘Ai sát sanh, tất cả đều đọa vào trong địa ngục, v́ đă tập hành nhiều nên sẽ dẫn đến nơi đó,… cho đến nói dối cũng lại như vậy.’ Các đệ tử của vị ấy, nếu tin vào những lời nói ấy, cho rằng: ‘Đại Sư của ta biết những ǵ cần biết, thấy những ǵ cần thấy, có thể v́ các đệ tử nói như vầy: ‘Nếu ai sát sanh th́ tất cả đều đọa vào trong địa ngục v́ đă tập hành nhiều nên sẽ dẫn đến nơi đó.’ Ta vốn có tâm sát sanh, trộm cắp, tà dâm, nói dối nên sẽ bị đọa vào trong địa ngục.’ V́ mắc vào tri kiến như vậy,… cho đến không bỏ được tri kiến này, nên chẳng chán cái nghiệp kia, chẳng biết hối cải nó; và đối với đời vị lai cũng chẳng bỏ được sát sanh,… cho đến chẳng bỏ được nói dối. Ư giải thoát của họ không đầy đủ, tuệ giải thoát cũng không đầy đủ; v́ ư giải thoát đă không đầy đủ, tuệ giải thoát không đầy đủ, nên đó là tà kiến hủy báng Hiền thánh. V́ nhân duyên tà kiến, nên sau khi thân hoại mạng chung sẽ sanh vào trong đường ác địa ngục.
“Như vậy, này thôn trưởng, có nhân, có duyên chúng sanh phiền năo; có nhân, có duyên mà nghiệp của chúng sanh phiền năo.
“Này thôn trưởng, Như Lai, Ứng Cúng, Đẳng Chánh Giác, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu, Thiên Nhân Sư, Phật, Thế Tôn xuất hiện ở đời, thường v́ chúng sanh mà quở trách việc sát sanh, khen ngợi việc không sát sanh; quở trách việc trộm cắp, tà dâm, nói dối, mà khen ngợi việc không trộm cắp, không tà dâm, không nói dối và thường đem pháp này giáo hóa, nhắc nhở lại các bậc Thanh văn làm cho tin ưa, nhớ đến là: ‘Đại Sư của ta biết rơ những điều cần biết, thấy những điều cần thấy, nên quở trách việc sát sanh, khen ngợi việc không sát sanh,… cho đến quở trách việc nói dối, khen ngợi việc không nói dối. Từ trước tới nay, v́ ta ngu si không có trí tuệ nên có tâm sát sanh, do đó nên nay ta tự ăn năn trách ḿnh.’ Tuy không thể làm cho những nghiệp kia không sanh khởi nữa, nhưng nhờ vào sự ăn năn tự trách này, mà đời vị lai xa ĺa được sát sanh,… cho đến xa ĺa được trộm cắp, tà dâm, nói dối và cũng được chánh ư giải thoát đầy đủ, tuệ giải thoát đầy đủ. Khi ư giải thoát, tuệ giải thoát đă đầy đủ rồi, sẽ không c̣n hủy báng Hiền thánh nữa, thành tựu được chánh khiến. V́ nhờ chánh kiến nên được sanh về đường lành ở cơi trời.
“Như vậy, này thôn trưởng, có nhân, có duyên khiến nghiệp của chúng sanh phiền năo hay thanh tịnh.
“Này thôn trưởng, Thánh đệ tử đa văn kia phải học như vầy: ‘Tùy theo ngày đêm mà quán sát biết có tâm sát sanh khởi ít, biết có tâm không sát sanh khởi nhiều. Nếu có tâm sát sanh, th́ sẽ ăn năn tự trách ḿnh là chẳng đúng, chẳng tốt. Nếu không có tâm sát sanh, th́ sẽ không có sự oán thù, tâm sanh tùy hỷ. Do tùy hỷ, hoan hỷ sanh. Do hoan hỷ sanh, tâm khinh an. Do tâm khinh an, tâm cảm thọ lạc. Do cảm thọ lạc, tâm định. Do tâm định, tâm của vị Thánh đệ tử câu hữu với Từ, không c̣n oán hận, không c̣n ganh ghét, không c̣n sân nhuế, rộng lớn vô cùng, bao trùm cả một phương, an trụ chánh thọ. Từ hai phương, ba phương cho đến bốn phương, bốn bên trên, dưới khắp cả thế gian tâm đều câu hữu với Từ, không c̣n oán hận, không c̣n ganh ghét, không c̣n sân nhuế, rộng lớn vô cùng, nếu khéo tu tập đầy khắp các phương, an trụ chánh thọ đầy đủ.”
Bấy giờ, Thế Tôn dùng móng tay quệt một tí đất rồi bảo thôn trưởng Đao Sư Thị rằng:
“Thế nào thôn trưởng, đất trong móng tay Ta là nhiều hay đất đại địa nhiều?”
Thôn trưởng bạch Phật rằng:
“Bạch Thế Tôn, đất trong móng tay rất là ít so với đất đại địa vô lượng vô số.”
Phật bảo thôn trưởng:
“Như đất đă quệt ở trên là quá ít so với số đất đại địa vô lượng. Cũng vậy, đối với người tu tập tâm câu hữu với Từ, tu tập nhiều, các nghiệp có số lượng như đất đă quệt ở trên, không thể mang đi, không thể khiến trụ. Cũng vậy, nếu dùng tâm Bi để đối trị với trộm cắp, dùng tâm Hỷ để đối trị với tà dâm, dùng tâm Xả để đối trị với nói dối, th́ sẽ không so sánh được!”
Trong khi Phật nói những lời này, thôn trưởng Đao Sư Thị, xa ĺa trần cấu, đắc pháp nhăn tịnh. Thôn trưởng thấy pháp, đắc pháp, hiểu pháp, biết pháp, thâm nhập pháp, xa ĺa các nghi hoặc, không do người khác, không theo người khác, được vô sở úy ở trong Chánh pháp luật. Từ chỗ ngồi đứng dậy, sửa lại y phục, quỳ gối bên hữu sát đất, chắp tay bạch Phật:
“Bạch Thế Tôn, con đă được độ! Bạch Thế Tôn, con đă siêu việt! Bạch Thế Tôn, hôm nay con xin nương về Phật, nương về Pháp, nương về Tăng Tỳ-kheo, suốt đời con xin làm Ưu-bà-tắc. Thí như người muốn t́m đèn sáng, lấy đuôi ngựa làm tim đèn, muốn thổi cho lửa bừng lên, nhưng cuối cùng không được sáng, cũng chỉ tự làm mệt ḿnh chứ đèn th́ không bao giờ sáng. Con cũng như vậy, muốn t́m minh trí nơi các Ni-kiền Tử ngu si, mà gần gũi với ngu si, ḥa hợp với ngu si, phụng sự một cách ngu si, cũng chỉ tự làm khổ mệt ḿnh, chứ không bao giờ được minh trí. Cho nên, hôm nay lần thứ hai con xin nương về Phật, nương về Pháp, nương về Tăng Tỳ-kheo. Từ nay trở đi, đối với Ni-kiền Tử ngu si, không tốt, không hiểu biết kia ít tin, ít kính, ít quư mến, ít nhớ đến, nay xa ĺa họ. Thế nên, hôm nay lần thứ ba con xin nương về Phật, nương về Pháp, nương về Tăng Tỳ-kheo, nguyện suốt đời làm Ưu-bà-tắc, tự làm sạch tâm ḿnh.”
Sau khi thôn trưởng Đao Sư Thị nghe những ǵ Đức Phật dạy, hoan hỷ tùy hỷ, làm lễ mà lui.
Kinh 917. Tam Chủng Điều Mă
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Cấp cô độc, cây Kỳ-đà, tại nước Xá-vệ. Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Thế gian có ba loại ngựa để điều phục. Những ǵ là ba? Có loại nhanh nhạy hoàn toàn, nhưng sắc không hoàn toàn, h́nh thể không đầy đủ; có loại ngựa sắc hoàn toàn, nhanh nhạy hoàn toàn, nhưng h́nh thể không đầy đủ; có loại ngựa nhanh nhạy hoàn toàn, sắc hoàn toàn và h́nh thể đầy đủ. Cũng vậy, có ba hạng người điều phục được. Những ǵ là ba? Có hạng người bén nhạy hoàn toàn, nhưng sắc không hoàn toàn, h́nh thể không đầy đủ; có hạng người bén nhạy hoàn toàn, sắc hoàn toàn, nhưng h́nh thể không đầy đủ; có hạng người bén nhạy hoàn toàn, sắc hoàn toàn và h́nh thể cũng đầy đủ.
“Này Tỳ-kheo, thế nào là hạng người bén nhạy hoàn toàn, nhưng sắc không toàn vẹn, h́nh thể không đầy đủ, không điều phục được? Hạng người biết như thật rằng ‘Đây là Khổ’, ‘Đây là Khổ tập’, ‘Đây là Khổ diệt’, ‘Đây là Khổ diệt đạo’. Quán như vậy mà đoạn tận ba kết: thân kiến, giới thủ và nghi. Đoạn tận ba kết này th́ được Tu-đà-hoàn, không c̣n bị rơi vào pháp đường ác, quyết định hướng đến Chánh giác; chỉ c̣n bảy lần qua lại Trời, Người, rốt ráo thoát khổ. Đó gọi là bén nhạy hoàn toàn. Thế nào là sắc không đầy đủ? Nếu có ai hỏi về Luận, Luật mà không thể dùng lời nói, ư nghĩa đầy đủ để theo đó thứ tự tŕnh bày đầy đủ, đó gọi là sắc không đầy đủ. Thế nào là h́nh thể không đầy đủ? Chẳng phải đức lớn, tiếng tăm, mà cảm hóa đến những thứ như: y phục, đồ ăn thức uống, giường nằm, thuốc men. Đó gọi là người bén nhạy hoàn toàn, nhưng sắc không đầy đủ và h́nh thể không đầy đủ.
“Thế nào gọi là hạng người bén nhạy hoàn toàn, sắc đầy đủ, nhưng h́nh thể không đầy đủ? Hạng người biết như thật rằng ‘Đây là Khổ’, ‘Đây là Khổ tập’, ‘Đây là Khổ diệt’, ‘Đây là Khổ diệt đạo’... cho đến rốt ráo thoát khổ, đó gọi là bén nhạy hoàn toàn. Thế nào là sắc đầy đủ? Nếu có người hỏi về Luận, Luật... cho đến có thể v́ họ mà giải nói, đó gọi là sắc đầy đủ. Thế nào gọi là h́nh thể không đầy đủ? Chẳng phải đức lớn, tiếng tăm, nên không thể cảm hóa đến: y phục, đồ ăn thức uống, ngọa cụ, thuốc men, đó gọi là người bén nhạy hoàn toàn, sắc đầy đủ, nhưng h́nh thể không đầy đủ.
“Thế nào là hạng người bén nhạy hoàn toàn, sắc đầy đủ, h́nh thể đầy đủ? Hạng người biết như thật rằng ‘Đây là Khổ’, ‘Đây là Khổ tập’, ‘Đây là Khổ diệt’, ‘Đây là Khổ diệt đạo’... cho đến rốt ráo thoát khổ, th́ đó gọi là nhạy bén hoàn toàn. Thế nào là sắc đầy đủ? Nếu có ai hỏi về Luận, Luật,... cho đến có thể giải nói, đó gọi là sắc đầy đủ. Những ǵ là h́nh thể đầy đủ? Đức lớn, tiếng tăm,... cho đến ngọa cụ, thuốc men, đó gọi là h́nh thể đầy đủ; và đó cũng gọi là hạng người bén nhạy hoàn toàn, sắc đầy đủ, h́nh thể đầy đủ.”
Sau khi Phật nói kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những ǵ Đức Phật dạy, hoan hỷ phụng hành.
Kinh 918. Thuận Lương Mă
Tôi nghe như vầy:
Một thời, Phật ở trong vườn Trúc, khu Ca-lan-đà, thành Vương xá. Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:
“Thế gian có ba loại ngựa tốt. Những ǵ là ba? Có loại ngựa nhanh nhạy đầy đủ, nhưng sắc chẳng đầy đủ, h́nh thể chẳng đầy đủ; có loại ngựa nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, nhưng h́nh thể không đầy đủ; có loại ngựa nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, h́nh thể đầy đủ. Ở trong Chánh pháp luật cũng có ba hàng thiẹân nam. Những ǵ là ba? Có hàng thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, nhưng sắc không đầy đủ, h́nh thể chẳng đầy đủ; có hàng thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, nhưng h́nh thể không đầy đủ; có hàng thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, h́nh thể đầy đủ.
“Thế nào là hàng thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, nhưng sắc không đầy đủ, h́nh thể không đầy đủ? Hàng thiện nam biết như thật về Khổ Thánh đế, biết như thật về sự Tập khởi khổ Thánh đế, biết như thật về sự Diệt tận khổ Thánh đế, biết như thật về Con đường đưa đến sự Diệt tận khổ Thánh đế. Khi đă biết như vậy, đă thấy như vậy rồi, trừ được năm hạ phần kết sử đó là: thân kiến, giới thủ, nghi, tham dục và sân nhuế. Sau khi đă đoạn được năm hạ phần kết sử này rồi th́ được Sanh Bát-niết-bàn, chứng A-na-hàm, không sanh trở lại cơi đời này nữa. Đó gọi là hàng thiện nam nhanh nhạy đầy đủ. Thế nào là sắc không đầy đủ? Nếu có ai hỏi về Luận, Luật mà không có khả năng hiểu rơ h́nh thức cũng như ư nghĩa của nó để theo đó lần lượt quyết định giải nói, đó gọi là sắc không đầy đủ. Thế nào là h́nh thể không đầy đủ? Chẳng phải tiếng tăm, đức lớn, mà có khả năng cảm hóa tài lợi, cúng dường, y phục, đồ ăn thức uống, thuốc men tùy bệnh, đó gọi là hàng thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, nhưng sắc chẳng đầy đủ, h́nh thể chẳng đầy đủ.
“Thế nào là nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, nhưng h́nh thể chẳng đầy đủ? Hàng thiện nam biết như thật về Khổ Thánh đế này,... cho đến đạt được Sanh Bát-niết-bàn, chứng A-na-hàm, không sanh trở lại đời này nữa, đó gọi là nhanh nhạy đầy đủ. Thế nào là sắc đầy đủ? Nếu có ai hỏi về Luận, Luật, có khả năng đem văn nghĩa lần lượt tùy thuận quyết định mà giải nói, th́ đó gọi là sắc đầy đủ. Thế nào là h́nh thể chẳng đầy đủ? Chẳng phải tiếng tăm, đức lớn, mà có khả năng cảm hóa tài lợi, cúng dường, y phục, đồ ăn thức uống, thuốc men tùy bệnh, th́ đó gọi là thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, nhưng h́nh thể chẳng đầy đủ.
“Thế nào là thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, h́nh thể đầy đủ? Hàng thiện nam biết như thật về Khổ Thánh đế này,... cho đến chứng đạt Sanh Bát-niết-bàn A-na-hàm, không c̣n sanh trở lại cơi đời này nữa, đó gọi là nhanh nhạy đầy đủ. Thế nào là sắc đầy đủ? Nếu có ai hỏi về Luận, Luật,... cho đến mà v́ họ giải nói, đó gọi là sắc đầy đủ. Thế nào là h́nh thể đầy đủ? Là tiếng tăm, đức lớn có khả năng cảm hóa tài lợi,... cho đến các loại thuốc men, th́ đó gọi là h́nh thể đầy đủ, đó cũng gọi là hành thiện nam nhanh nhạy đầy đủ, sắc đầy đủ, h́nh thể đầy đủ.”
Sau khi Phật dạy kinh này xong, các Tỳ-kheo nghe những ǵ Phật đă dạy, hoan hỷ vâng làm.