tai nghe pháo nổ vang rần,
Tôi liền nh́n ngắm nàng xuân đang về.
Mây lành năm sắc dù che,
gió xuân hiu thổi, quạt phe phẩy nàng.
Cây nghiêng hoa nép bên đàng
Bơ vơ lũ bướm bàng hoàng bầy chim
Lúa vàng sặc sỡ áo xiêm
mày cong trăng bạc, tóc mềm liễu xanh
Hài nàng thảm cỏ nhung xanh
tuyệt vời tấm lụa, trời xanh khăn quàng
Lung linh nước biếc mắt nàng
Điểm sương nắng rọi hạt vàng đeo
Gót xuân lên dốc xuống đèo
Chim ca chúc tụng, suối reo mừng chào
Muôn cây ngàn lá th́ thào
Nàng xuân viếng cảnh hoa đào cười duyên.
Lên 17 tuổi, Phượng Linh đậu Diploma, vẫn c̣n tiếp tục học, năm nầy về ăn Tết, các bạn gái đă có chồng hết rồi. Phượng Linh buồn lắm, làm bài thơ:
Năm xưa cũng ở chốn nầy
Ngày xuân bạn gái đông vầy vui thay
Năm nay cũng ở chốn nầy
Ngày xuân bạn gái vắng rày c̣n đâu ?
Em Hoa c̣n chẳng bao lâu
Chim Ô đă bắt nhịp cầu xong xuôi
Tấm duyên chị Thúy yên rồi
Vui câu cầm sắc pha phui cầm kỳ
Chị Hường cũng sắp ra đi
Dứt t́nh nghĩa bạn vu qui băng ngàn
Em Nùng lưu lạc hà phang
Hai phen kết tóc dở dang hai lần
Nhắc qua em Tuyết hơi mừng
Biết nh́n ngán nỗi cơ bần từ hôn
Nhớ qua em Nguyệt càng thương
Dấn chân đi đến đoạn đường xa hoa
Xuân này ngồi nhớ Xuân xưa
Bạn xuân năm cũ bây giờ c̣n đâu
Cánh bèo nước cuốn từ lâu
Chiếc thân lữ khách dăi dầu phong sương
Cuộc đời là cuộc đi đường
Cùng đi hết khúc đường trường rồi ra ...
Người đi muôn dặm mù xa
Cánh chim bạt gió đâu mà dừng chân ?
Bạn đi tắm gội phong trần
Ḿnh ta nhớ nỗi xa gần buồn tênh ! ...
Đoạn thơ cuối trong bài thơ nầy, tiểu thơ Henriette đă hé mắt thấy cuộc đời và người đời như thế nào rồi ! ... Nên nghĩ thương bạn phụ nữ như chiếc bèo ... như cánh chim ! ...
Cô em gái vui tánh và lanh lẹ của PHượng Linh cũng ham thơ lắm, học lại của chị rồi bập bẹ làm thơ. Hôm nọ theo người làm đi chà lúa, em thấy trên vách nhà máy có dán mấy bài thơ của Ḥa Hữu Nghĩa, em đọc xong rồi cao hứng làm hai câu, biên lên vách kề thơ Hữu Nghĩa :
Thơ anh Nghĩa như đồ cứt ỉa
Phải đây biết mặt cho một bài
Rồi em đề bút hiệu dưới hai câu thơ của em là : " Vĩnh Anh ".
hơn nửa tháng sau, em cũng theo người làm đi chà lúa, nh́n lên hai câu thơ của ḿnh, thấy rất nhiều bài thơ của ông Nghĩa, lời lẽ rất chua cay ! Em biên hết thơ ông Nghĩa đem về méc với chị. Phượng Linh vội làm bài thơ xin lỗi, lén ba mẹ, kêu người làm đem lên nhà máy dán chỗ hai câu thơ của em. Ông Nghĩa đến nhà máy xem bài thơ xin lỗi, ông liền gỡ mấy bài thơ châm biếm của ḿnh lui ra.
nhưng nay sưu tầm th́ thân nhân của Phượng Linh chỉ c̣n nhớ có hai câu trong bài thơ xin lỗi :
"Thi thơ em Vĩnh thơ đùa ngợm !
Văn chương anh Nghĩa văn đắng cay !"
Nghỉ hè năm nầy, tiểu thơ Phượng Linh đi thăm nhà dệt của ba mẹ ở Cầu Quán Phú Mỹ, thấy công nhân đông đảo làm việc vui nhộn, tiểu thơ tức hứng :
Bầu không khí nhuộm đầy mùi hoạt động
Đuốc cần lao khêu rạng ánh vui tươi
Hoa thiên nhiên in những nét môi cười
Như hăng hái như yêu đời thích sống.
Xót chiến sĩ bên phương trời giá tuyết
Các nàng Tiên lo dệt áo ngự hàn
Gởi cho người diệu viễn mấy quan san
Tung cánh gió khách tang bồng nhẹ lướt
Xót những kẻ cơ hàn đời thảm thiết
Các nàng Tiên lo dệt áo đan mền
Cấp cho người oằn oại những đau thương
Thân thiếu thốn phận bần hàn khốc liệt
Ai đă trót gieo ḿnh trong kiếp sống
Gắng làm tṛn nhiệm vụ của trời ban
tay nắm tay kết chặt nghĩa liên đàn
Bền phấn đấu vững tinh thần gái Việt.
Tiểu thơ Phượng Linh Henriette lên 18 tuổi, thỉnh thoảng đáp tạ họa thơ với mấy ông thầy giáo ở trường làng là do em gái học ở trường mầy, em chép thơ của chị đem đến trường cho quư thầy họa, rồi có dịp ra thành thăm chị, đem thơ của thầy đưa cho chị họa. Phượng Linh vẫn đáp họa thơ, nhưng giao kết : không cho mấy ông thầy đến nhà ḿnh và không cho t́m đnế trường gặp mặt. Có lần nọ có ông thầy họa bài than thở ! ... và ước mơ ! ... đưa em gái đem về trao lại. Phượng Linh xem thơ xong, lặng thinh xé nát ! Cô em tiếc quá càm ràm ; " Phải dè lén học thuộc ḷng rồi sẽ đưa, chỉ trên đường về lén coi sơ nên c̣n nhớ có hai câu ;
T́m cội t́m cây nom thấy quả
Xuân Thu sao hứa chẳng cho nh́n ?
Uổng quá, từ đây hễ có bài thơ nào của thầy, ḿnh sẽ lén học thật nhiều nằm ḷng !
Tiểu thơ Phượng Linh tự làm gởi em gái đem cho thầy có mấy câu :
Nàng thơ đánh bạn bút nghiên
Nỗi buồn an ủi mượn duyên dăng bày ...
bạn thơ từ trước nhẫn nay
Chánh nhơn tri kỷ nào ai đâu nào ?
Tinh thần chẳng hiểu cho nhau
Văn chương ai nở pha màu t́nh mơ
Hóa ra hỗn độn lẳng lơ
Cơ hồ sự thể bợn nhơ nếp nhà !
bạn văn chừng ấy thôi thà ! ...
kư tên
Phương Linh Henriette
Tiểu thơ Phượng Linh tuyệt giao, từ đây không xướng họa nữa ! mấy ông thầy giáo bạn thơ hối hận, làm nhiều bài thơ xin lỗi, đưa cô em gái đem về ! nhưng Phượng Linh đă quyết định rồi !
Đến năm 1945, Thanh niên Tiền Phong nổi lên chóng Nhựt ! ... Tiểu thơ Phượng Linh liền gác bút nghiên, nghỉ việc ḿnh lo việc nước ! Và đóa hoa cách mạng nở trong ḷng Phượng Linh từ thuở ấy ! Phượng Linh làm nhiều bài thơ để thôi thúc thanh nữ, thanh niên, xung phong lên đường cứu quốc ! mà nay Sưu tầm chỉ c̣n mấy đoạn thơ :
Ḷng rạo rực máu xuân trào ngực nóng
Quẳng nợ t́nh toan chảy gáng bồng tang
Chí lăm le cỡi gió núi mây ngàn
Hồn khao khát vượt trùng dương lớp sóng ...
Rày gặp hội nước non nhà giải phóng
Rồng nương mây cá gặp nước vẫy vùng
Đi ta đi mang chí hướng anh hùng
Cho rơ chí tang bồng trai Đất Việt.
Và tết năm nầy Tây Nhựt đánh nhau, ngày nào cũng nghe Tây ruồng, ngày nào cũng thấy nhà cháy, dân làng xôn xao, đói rách lan tràn ! Dân gần như không c̣n biết Tết là ǵ ! Phượng Linh buồn tức hứng :
tai nghe súng nổ càng gần
Tôi nghe thấy tiếng nàng Xuân đi về
mây buồn ảm đạm phủ che
Màu tang áo năo ủ ê ṿm trời
Nước non chinh chiến tơi bời
Cửa nhà xơ xác mấy người đón Xuân
Nàng Xuân lê bước ngại ngần
Tôi ra mở cửa cho Xuân cùng vào
ThấyXuân tôi những nghẹn ngào
Th́ ra Xuân cũng lệ rào như mưa
Hỏi ra kẻ tóc chưn tơ
Mới hay Xuân cũng ngẩn ngơ nỗi sầu
Cũng bao u uất trên đầu
Cũng bao cừu hận ch́m sâu đáy ḷng ! ...
Dần sau t́nh thế hơi ổn định, Phượng Linh trở về với am tranh của bà d́ ở làng Phú Mỹ. Bà d́ của Phượng Linh tuy không biết làm thơ nhưng bà thích thi thơ nên thuộc thơ khá nhiều. Có anh chàng thi sĩ mỗi lần ở Sài G̣n về quê, thường ghé ngang thăm bà, anh b́nh thơ Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Xuân Diệu với bà ; anh c̣n cho biết thơ của anh đă có đăng các tờ báo ở Sài G̣n. Bà rất tử tế tiếp đăi anh như khách quí. Nhưng mỗi khi anh chàng thi sĩ đến là Phượng Linh đều núp trong màn để nghe chuyện, chớ không ra chào khách. Vả lại bà d́ cũng chưa hay Phượng Linh biết làm thơ. Hôm nọ, chàng thi sĩ đến, bà d́ bị đau 1 Phượng Linh vẫn núp sau bức màn ! Buộc cô Tư, em gái nhỏ của Phượng Linh ra tiếp. Anh chàng thi sĩ hỏi chuyện thi thơ, em nói :
- Em chưa biết làm thơ, chỉ mới học thơ hà !
Thi sĩ tiếp hỏi :
- Cô học thơ của ai vậy ?
- Dạ, em học thơ của chị Hai em !
Ngạc nhiên thi sĩ bảo :
- Chị hai cô là ai, biết làm thơ nữa à ? Cô đọc thơ cô Hai nghe thử ?
Thế là cô Tư chậm răi đọc hai bài : Xuân Thanh B́nh và Xuân Chiến Tranh. Nghe xong, chàng thi sĩ ngạc nhiên than rằng :
- Trời ơi ! mấy năm nay tôi múa ŕu qua cửa thợ mà tôi nào hay biết ǵ ! Từ đây anh thi sĩ đi luôn không trở lại !./.
Sưu Tầm
Thực hiện: Ngọc Liên