Nguyễn Khương Trung
Tôi tá túc trong
ngôi nhà mặt đường của thành phố cả tháng trời, tôi mua hàng của cụ cũng gần cả
tháng. Mấy ngày đầu là canh giờ, đợi, để gọi cụ hạ gánh. Rồi, h́nh như cụ đă coi
tôi là khách quen, cứ tới đây là cụ hạ gánh, giở nón phe phẩy quạt như có ư đợi
nếu c̣n chưa thấy tôi.
Thật ra rất ít khi cụ phải đợi, bởi được nh́n từ xa một gánh trái cây nhịp nhàng theo bước chân cụ đang là một nhu cầu của tôi. Với tôi, gánh hàng rong tạc vào ḷng phố như một bức họa. Tạc vào ḷng tôi như những kỷ niệm không thể nào quên. Không phải tôi thích ăn quà vặt. Những chục ổi, nải chuối, quả cam,...từ gánh hàng rong ấy mang về tôi chẳng động đến, mà chia cho anh em cùng pḥng. Tôi mua hàng tṛ chuyện với bà cụ dăm ba câu là mong được sống lại với kỷ niệm.
Những gánh hàng rong như cụ bây giờ ở thành phố phía Nam này h́nh như ít lắm. Ở bất kỳ góc phố, vỉa hè nào, ta cũng dễ dàng gặp những sạp trái cây ngon. Đấy là những sạp hàng cố định, có giấy phép kinh doanh hẳn hoi. C̣n bán hàng rong ta thường gặp là một xe đẩy bánh cao su. Chủ hàng là một phụ nữ, dáng thon thả, đi găng đến gần khuỷu tay, mặt che kín, thấp thoáng dưới vành nón chỉ thấy hai can mắt, giọng nói nhẹ nhàng, êm ái lắm. Hoặc là những người đẩy xe đạp, hai bên là hai sọt trái cây đầy có ngọn. Đây có lẽ cũng là bước cải tiến của những người bán hàng rong trên phố. H́nh ảnh của đôi quang gánh, cái mẹt và chiếc đ̣n gánh cong vắt trên vai, lầm lũi bước trên hè phố dường như đang bị đẩy lùi vào dĩ văng cùng với câu"buôn thúng bán mẹt"....xa xưa. "buôn thúng ban mẹt"là gom góp từng đồng, từng xu, là người buôn bán nhỏ lắm, nghèo lắm. Kiểu làm ăn đó bị đẩy dần váo dĩ văng là lẽ đương nhiên thôi, nhưng, ḷng tôi cứ bị hút theo gánh hàng rong trên vai cụ.
Tuổi già vẫn phải bươn chải kiếm sống, khiến ta dễ chạnh ḷng. Có những lần tôi cố t́nh đứng khuất trong pḥng, cổ được ngắm cụ phe phẩy nón trong tâm trạng cố ư đợi người khách quen. Nhưng tôi cũng chả đứng được lâu, những kư ức về người mẹ và gánh hàng rong lại hiện về. Cụ nói giọng Bắc, vẫn là quần đen, áo cánh nâu, mái tóc bạc, búi ngược; dưới chân là đôi dép nhựa màu xanh đă ṃn vẹt. Lưng cụ đă c̣ng, ướt nḥe mồ hôi. Với tôi, tấm lưng ấy sao mà thân thương, gần gũi. Cụ bảo: ''kiếm thêm chút để phụ giúp cho con thôi". Ngưng một lát, cụ nói tiếp:-Con đông ! đứa nào tôi cũng thương ! Nhưng đứa nghèo ḿnh thương nhiều hơn. Tôi đang ở với vợ chồng thằng thú tư. Nó đạp xích lô. Tội nghiệp, bốn đứa con nhỏ mà vợ th́ đau ốm luôn.
Sao cụ giống mẹ tôi thế! Tôi chợt thấy cay cay trong mắt.
Trích tuần báo Giác Ngộ. Số 251(18 - 11 - 2004).
Thực hiện: Ngọc Liên