Đây là hai vấn đề rất tế
nhị trong cuộc đời nầy.
Đúng ra, Ba chưa đủ khả
năng và tŕnh độ để viết
cho con hiểu. Nhưng v́
tính cách phức tạp của
nó, nên Ba tận dụng
những kiến thức của ḿnh
gom góp lại nhằm giúp
con một số vốn căn bản
nào đó để làm tư liệu
cho những nhận định về
sau nầy.
Con ạ! Nếu con người có
thể xác và tinh thần,
th́ sự mưu cầu ấm no, an
ổn, hạnh phúc, thoải mái
cho cả hai đều là cần
thiết. Mưu cầu thân xác
được an ổn, đời sống
được đầy đủ, cùng đem
lại sự giàu có, của cải
vật chất phong phú cho
con người, xă hội là
cách thức của Chính trị.
C̣n đem lại an lạc cho
tâm hồn, làm dịu bớt sự
đau khổ, xây dựng niềm
tin là nhiệm vụ của Tôn
giáo. Ba đề cập vấn đề
liên quan đến thân xác
trước: Chính trị, rồi
sau đó sẽ đi vào Tôn
giáo.
Con yêu dấu,
Nói đến chính trị, chắc
con sẽ nghĩ hay liên
tưởng đến hội đoàn nầy,
hội đoàn kia; mặt trận
nầy, mặt trận nọ; chế độ
nầy, chế độ kia
vân..vân... Đó là những
“h́nh thức tổ chức” để
thể hiện những nét sinh
hoạt của chính trị. Chứ
thực ra chính trị chỉ là
phương cách chính đáng,
ngay thẳng, đúng đắn để
cai trị, điều khiển một
tổ chức, một địa phương
hay một nước nhằm mưu
cầu, đáp ứng về vật chất
cho con người sao cho
được phong phú, đầy đủ
để con người, người dân
được thoải mái về thể
xác rồi tâm hồn cũng
được an lạc hơn.
Ở bài "Học là con đường
ngắn nhất tiến tới tương
lai xán lạn" Ba đă phát
họa tiến tŕnh của con
người trong việc thành
h́nh xă hội từ nhóm,
đàn, bộ tộc đến dân tộc
và quốc gia. Th́ cũng
vậy, dù lớn nhỏ các tổ
chức đều cần có phương
pháp, cách thức để vận
hành, sinh hoạt, làm
việc kể cả kỷ luật nhằm
giành lấy, đem lại kết
quả cao nhất cho tổ chức
hay những thành viên của
tổ chức ấy. Nếu một tổ
chức không có người lănh
đạo, không có cách thức
sinh hoạt, không có nội
quy, không có kỷ luật
th́ chỉ là một khối hỗn
loạn và dễ dàng đưa đến
sự tan ră. Và nếu không
có sự thay đổi người
lănh đạo khi cần thiết,
dễ dàng đưa đến độc tài
dù đó là sự lănh đạo của
một người hay của một
nhóm người. Điều ấy chỉ
không xảy ra ở loài vật:
Loài mối, loài kiến và
loài ong. Các giống vật
nầy, tạo hóa đă sinh ra
nó, ban bố cho chúng một
tổ chức chặt chẽ có vai
tṛ thứ lớp hẳn hoi. Ba
không hiểu chúng không
tranh giành, không độc
tài, không gây rối loạn
là v́ do bản năng của
chúng, hay là v́ lư do
chúng không có trí tuệ
hoặc ḷng tham.
Sự h́nh thành đường lối
chính trị khởi nguồn từ
những nhu cầu cần có
người chỉ huy, điều
khiển của đám đông
người. Rồi tiếp theo là
các vấn đề khác: Bảo vệ
giềng mối của tổ chức,
phương hướng hoạt động
sao cho có hiệu quả.
Chính v́ vậy mà hiện nay
ta có nhiều cách khác
nhau. Ví dụ có tổ chức
th́ bầu người có công
tài giỏi lên lănh đạo,
rồi ngôi vị đó cha
truyền con nối như chế
độ Quân chủ. C̣n có tổ
chức bầu người giỏi lănh
đạo trong thời gian bao
lâu sẽ bầu người khác
thay thế: Đó là h́nh
thức dân chủ, cộng ḥa
phát sinh từ xă hội Hi
Lạp xa xưa. Sau nầy ta
c̣n có Quốc Hội Chế,
Tổng Thống Chế và Quân
Chủ Lập Hiến (vừa có
vua, vừa có quốc hội).
Nhưng con ạ! Ba lấy làm
lạ là trong quá tŕnh
thành h́nh chế độ hay sự
cai trị đều có sự hiện
diện của những nhà tư
tưởng hoặc triết gia.
Nếu hoàn cảnh nhiễu
nhương thời Xuân Thu
Chiến Quốc của Trung Hoa
đă khiến cho Lăo Tử suy
tư, ngộ đạo bèn thốt ra
câu "Thiên hạ vô sự" rồi
bỏ vào núi đi tu và mất
luôn. C̣n Khổng Tử th́
nhập vào cuộc đời viết
sách, san định lại các
tài liệu xưa cũ để viết
thành các bộ Kinh trong
Ngũ Kinh (Thi, Thư,
Dịch, Lễ Kư, Xuân Thu),
và các sách nầy cùng với
các sách trong Tứ Thư
gồm có Đại Học, Trung
Dung, Luận Ngữ và Mạnh
Tử giúp Nho gia lấy đó
làm căn bản để sống và
tham chính; cũng như là
nền tảng làm giềng mối
củng cố cho chế độ Quân
chủ, nhằm tạo sự ổn định
xă hội. C̣n phương thức
cai trị th́ có các cách:
Pháp trị (cai trị bằng
Pháp chế), Đức trị (trên
căn bản t́nh thương, đạo
đức), và Bá trị (có thể
là trấn áp, quyền lực,
miễn sao đạt được kết
quả). Nói chung lại,
Chính trị là một phương
sách cai trị, điều
khiển, vận hành của một
tổ chức, một quốc gia
nhằm đem lại sự ấm no,
cường thịnh, hạnh phúc,
thoải mái, an lạc cho
mọi người. Nếu khi nào
con thấy ở đâu đó có sự
đấu tranh th́ nơi đó
đang có sự áp bức đúng
như câu nói của Karl
Marx: "Nơi nào có áp
bức là nơi đó có đấu
tranh".
Ba hi vọng với sự giúp
đỡ nhỏ nhoi của Ba, con
cũng có thể nhận định
được chút nào về khía
cạnh chính trị và nếu
con thích t́m hiểu thêm
th́ Ba nghĩ rằng điều ấy
không khó với con đâu v́
sách vở đă viết rất
nhiều. Và bây giờ Ba sẽ
nói đến phần thứ hai: là
Tôn giáo.
Con yêu dấu,
Tôn giáo không phải là
vấn đề đơn giản, v́ đó
là vấn đề Tâm linh: Vấn
đề sâu kín trong con
người. Tâm linh không có
chỗ tựa nhất định, nó
bàng bạc mông lung trong
con, đôi khi ngoài thân
xác con nữa. Con chỉ ư
thức được nó thôi, con
không thể nắm bắt hay
soi rọi xem nó đang ở
đâu. Trong Triết học
người ta chia tri thức
(sự nhận biết) của con
người thành ba phần: Ư
thức, Tiềm thức và Vô
thức. Nếu phần ư thức là
phần mà người ta có thể
nhận biết một cách tương
đối rơ ràng về những
việc làm hoặc những suy
nghĩ của ḿnh; Th́ Tiềm
thức chỉ là vùng mà
người ta biết mơ hồ,
không rơ và không biết ở
đâu, đôi khi sự nhớ của
nó lại hiện ra trong
giấc mơ. Và vùng thứ ba
ta không thể cảm nhận, ư
thức được ǵ hết, là
vùng của siêu h́nh gọi
là vô ư thức hay vô
thức. Diễn tả một cách
nôm na để cho con dễ
hiểu, và con hăy tưởng
tượng "Tri thức" ấy
giống như một hồ bơi mà
người ta phân chia thành
ba phần: Phần trên, phần
giữa và phần đáy. Những
con người tầm thường như
chúng ta chỉ "lội" được
ở trên mặt hồ mà thôi.
Những nhà khoa học, bác
học, tư tưởng, triết gia
họ lặn được sâu vào đến
phần giữa của hồ cho nên
họ khám phá được nhiều
điều mà người thường
không thể làm được. Tiềm
thức của họ hoạt động
mạnh hơn chúng ta và họ
khám phá sự kiện, sự vật
bằng tiềm thức đó. Nhưng
họ vẫn chưa "lặn" xuống
được phần đáy của hồ.
C̣n một nhà tôn giáo
“ngộ được đạo” họ lặn
rất sâu vào vùng vô
thức: "Phần đáy của hồ",
lặn càng sâu th́ sự
giảng giải của họ càng
rơ ràng, sâu sắc hơn về
mọi sự kiện. Điều ấy tùy
theo cơ duyên và cái quá
khứ tiền kiếp của họ.
Nhưng một điều kiện cần
thiết để một nhà "Tôn
giáo" có thể đi sâu vào
tầng "vô thức, siêu h́nh"
là "Tĩnh lặng". Yên lặng
để "khám phá" mà thế
gian gọi là "Thiền
định". Chính v́ vậy mà
các nhà tôn giáo cần có
thời gian để định tâm
hay thiền định. Làm cho
tâm yên giống như ta làm
cho mặt hồ nước thật yên
tĩnh; mặt hồ yên, nước
lại trong th́ tất nhiên
ta sẽ nh́n thấy được tới
đáy hồ. C̣n mặt hồ không
yên giống như tâm ta
luôn khuấy động (tâm
viên, ư mă) th́ ta không
thể thấy được đáy hồ;
hay rơ ra ta không thể
nh́n được vào được vô
thức hoặc siêu h́nh. Do
đó Sít-Đạt-Ta phải mất
49 ngày, Mahomed tốn một
thời gian ở núi Hira,
c̣n Jesus với 40 ngày
đêm nơi đồng vắng. Sự
biết đạo cũng có thể đến
từ ngoài vào như là một
hiện tượng nhập thể,
nhưng thường th́ từ
trong ra: Từ thân thể,
tâm linh câu thông với
vũ trụ, siêu h́nh để
hiểu pháp và nói pháp.
Vậy th́ những vị ngộ đạo
đă đi đến cùng một nơi,
một gốc; nhưng tại sao
có các tôn giáo khác
nhau? V́ do nơi phong
tục, tập quán, ngôn ngữ,
địa phương khác nhau và
cách cứu độ khác nhau.
Lại nữa, trong các tôn
giáo cũng có sự tranh
giành “ảnh hưởng, bêu
xấu”, đó là do những
người theo đạo rất ư là
trần tục đó thôi! Như
bài trước Ba đă nói đến
cái Ta, cái Ngă to tát
là nguyên nhân lớn của
nhiều vấn đề "thảm hại"
trên thế gian nầy. Đó là
Ba chưa nói đến những
người “Tĩnh Lặng” nhưng
trong sự “Tĩnh Lặng” đó
đă có mầm mống của “Cái
Ta”, “Cái Ngă” to lớn
chi phối cho nên họ mới
tự xưng “Ta là Đấng...”,
“Đạo của Ta...” v..v...
Đó là hiện tượng “Tẩu
Hỏa Nhập Ma” mà Đức Phật
đă có đề cập đến, tức là
“Đạo ấy” đă đi vào con
đường Ma. V́ vậy, Đức
Phật mới chứng minh bằng
sự “Vô Ngă”, chỉ với vô
ngă chúng sinh mới diệt
được tâm “phân biệt và
vọng tưởng” (tức là Vô
Minh) để trở về với
“Chơn Tâm” ḥa ḿnh cùng
với đại thể mà thôi!
Hoặc có những tư tưởng
tham vọng biến truyền
thuyết, thần thoại để
thành tôn giáo; hay
những môn phái tà đạo,
bán tà đạo và trá h́nh
mà họ đă thành h́nh
những tôn giáo giống như
là để “Cứu rỗi con
người”. Họ không phải v́
"cứu rỗi" loài người,
không phải v́ "phổ độ
chúng sinh" mà có thể v́
danh vọng, v́ lợi lộc,
đôi khi v́ đă bị sai
đường hay đúng hơn là bị
quỷ ám, bị tẩu hỏa nhập
ma hoặc là Satan hay quỷ
vương đang đùa giỡn với
họ mà nên.
Con yêu dấu,
Ba chỉ viết đại khái,
chứ về phương diện chính
trị, tôn giáo đă có biết
bao nhiêu là sách báo,
bài viết đề cập đến từ
xưa tới nay; nhưng vẫn
hăy c̣n chưa đủ và các
nhà chuyên môn, nghiên
cứu tiếp tục sáng tác,
đào sâu th́ chuyện Ba
nói với con chẳng thấm
vào đâu. Ba chỉ muốn
giúp con hiểu được chút
ít của vấn đề nhằm hổ
trợ con "thêm tí gia vị"
vào món ăn của cuộc đời,
thế thôi!