Đời đâu phải hoàn toàn khổ mà
c̣n có vui. Giàu có, sung sướng,
ăn ngon, mặc đẹp, nhà cao cửa
rộng, được thỏa măn mọi nhu
cầu... sao bảo là khổ? Đứa bé ra
đời ai cũng mừng sao bảo sinh là
khổ? Bệnh th́ khổ thật nhưng
lăo, tử đâu phải ai cũng khổ cả
đâu! Có người có tuổi già rất
đẹp, có cái chết thật b́nh yên
sao bảo khổ? Đem giáo lư học
thuộc trong sách Phật học, tôi
trả lời anh: Đời là khổ, sinh
lăo bệnh tử khổ; thương yêu mà
không được gần gũi phải chia ĺa
là khổ; cầu mong, ước muốn không
được là khổ; không hợp, không
vừa ư, ghét nhau mà phải chạm
mặt hàng ngày hay chung sống là
khổ; có thân năm ấm th́ khổ. Rồi
dẫn ba loại khổ: nào khổ khổ,
hoại khổ và hành khổ! Tôi cố ra
sức biện bạch, chứng minh tất cả
những thứ trên đều vô thường, có
đó không đó, để đi đến kết luận
đời là khổ, nh́n đâu cũng thấy
khổ!
Ảnh minh họa
Và một chị bạn quay quắt trước
hoàn cảnh bế tắc của ḿnh, tôi
khuyên chị đi chùa. Chị đă cật
vấn: Đến chùa liệu có giải quyết
được mọi chuyện? Hoàn cảnh tôi
bế tắc thế này làm sao có thể…
Nhiều người có bao giờ đặt chân
đến chùa mà cứ sướng phây phây,
mấy người nghèo khổ, khó khăn,
bệnh tật đến chùa có thay đổi
được ǵ, hay khổ lại hoàn khổ?
Tôi trả lời chị: Đời là khổ, có
ai thoát khỏi khổ! Đạo Phật là
đạo diệt khổ nên đi chùa, t́m
đến với đạo Phật là giải pháp
đúng đắn. Khổ đau, bệnh tật,
nghèo túng... tất cả đều do
nghiệp. Vậy chỉ có cách đến chùa
tu tập, dần dần chuyển nghiệp…
mới từ từ hết khổ.
Mặc dù cố ra sức phân tích, giải
thích này nọ tôi vẫn không
thuyết phục được họ. Trái lại,
vô t́nh tôi đă trùm lên đạo Phật
một bức màn ảm đạm, có thể đă
khiến cả hai người ngần ngại đến
với đạo Phật! Thật ra điều hai
người bạn kia đặt ra làm tôi
không khỏi băn khoăn, trăn trở:
Đạo Phật khẳng định đời là khổ
phải chăng là tiêu cực? Có điều
chắc chắn, một thực tế không ai
chối căi là đời người ai cũng
khổ, từ một vị tổng thống quyền
uy đến kẻ bần cùng đều khổ cả,
đó là một sự thật! Nào ai thoát
khỏi khổ lụy phiền năo lo âu?
Cái thảm cảnh bi đát nằm ngay
trước mắt bên tai, ngay trong
mỗi người; những sự thật có thể
thấy nghe chứ không ở đâu xa.
Đứa bé ra đời, từ khi thụ thai
nằm trong bụng mẹ cho đến khi
sinh ra mẹ con đều đau đớn: khổ;
sinh đẻ biết bao hiểm nguy: khổ;
sinh ra thân thể không b́nh
thường, khiếm khuyết: khổ; vào
đời gặp cảnh nghèo túng: khổ;
thi cử không đậu: khổ; công danh
sự nghiệp lận đận: khổ; quan hệ
với người xung quanh không suôn
sẻ: khổ; t́nh yêu trắc trở: khổ;
đau ốm bệnh tật: khổ; bị giựt
hụi lâm nợ: khổ; con cái hư
hỏng: khổ; người thân qua đời:
khổ; bị người nói nặng nói nhẹ
cũng khổ… Đủ trăm, ngàn lư do
khổ. Người nghèo khổ đă đành mà
người giàu có, chức trọng quyền
cao cũng khổ! Khổ đè nặng lên
thân phận con người. Cuộc sống
càng văn minh, nhu cầu tiêu
dùng, hưởng thụ vật chất ngày
càng đạt đến đỉnh cao th́ nỗi
khổ càng nhiều; mối quan hệ càng
rộng th́ nỗi khổ đau càng lớn do
vướng mắc và hệ lụy càng nhiều
thêm. Nỗi khổ cuộc đời xưa nay
không bút mực thế gian nào kể
xiết. Có thể nói bao nhiêu áng
văn thơ bất hủ Đông Tây kim cổ
là bấy nhiêu thiên t́nh sử bi
hận, cũng chỉ nhằm diễn tả nỗi
khổ bi lụy của con người.
Thoạt sinh ra th́ đà khóc óe.
Trần có vui sao chẳng cười kh́
(Chữ Nhàn-Nguyễn Công
Trứ). Cung oán ngâm khúc
của Nguyễn Gia Thiều, Lục Vân
Tiên của Nguyễn Đ́nh Chiểu…,
Roméo & Juliette của
William Shakespeare, Truyện
Kiều của Nguyễn Du… là những
tác phẩm tiêu biểu nói về nỗi
thống khổ muôn đời của con
người:
Trải qua một cuộc bể dâu.
Những điểu trông thấy mà
đau đớn ḷng!
Ảnh minh họa
Trong Cung oán ngâm khúc,
thay mặt một cung nữ, Ôn Như Hầu
đă thốt lên tiếng kêu than năo
ruột! Cũng chính là nỗi khổ đau
vạn thuở của con người:
Gót danh lợi bùn pha sắc
xám
Mặt phong trần nắng rám
mùi dâu
Nghĩ thân phù thế mà đau
Bọt trong bể khổ bèo
ngoài bến mê!
Hay:
Ḷ cừ nung nấu sự đời,
Bức tranh vân cẩu vẽ
người
tang thương!
Có lẽ chính v́ thế, bài học đầu
tiên sau khi chứng ngộ chân lư
tối thượng dưới cội bồ đề, Đức
Phật đă giảng dạy cho chúng sinh
- chuyển Pháp luân - mà trực
tiếp cho năm vị đạo sĩ đồng tu
trước đây, anh em Kiều Trần Như
là Tứ diệu đế hay Tứ Thánh đế
tức Bốn chân lư tối thượng: Khổ
đế, Tập đế, Diệt đế và Đạo đế.
Phật dạy đây là khổ: Khổ đế; đây
là nguyên nhân dẫn đến khổ: Tập
đế; đây là trạng thái chấm dứt
khổ tức an lạc: Diệt đế; và đây
con đường đưa đến vắng mặt khổ
đau tức an vui hạnh phúc: Đạo
đế. Bốn đế đều có tương quan
tương tức với nhau. Gọi là chân
lư mầu nhiệm v́ Tứ diệu đế bao
trùm mọi tương quan duyên khởi,
chi phối hết thảy hiện tượng sự
vật; trong đó một đế dung chứa
và thâu nhiếp ba đế c̣n lại. Nói
đến khổ tức phải có nguyên nhân
dẫn đến khổ, chứ không do ai tạo
ra kể cả các đấng thần linh,
trời hay thượng đế. Và hễ có khổ
tức có lạc và ngược lại. Khổ và
lạc là hai mặt của cùng một thực
tại như trong ngoài, đúng sai,
phải trái… Không có bên trái th́
biết đâu là bên phải, không đúng
làm sao có sai. Mà có nguyên
nhân tạo ra khổ th́ có phương
cách, con đường diệt khổ. Đó là
đạo, con đường diệt khổ. Khổ là
một trong ba pháp ấn để nhận
diện đạo Phật: vô thường, khổ,
vô ngă.
Ảnh minh họa
Phật dạy đời là
khổ nhằm xác định một lẽ thật.
Nhưng ngay đó Phật cũng dạy đời
có an lạc, hạnh phúc (nếu không
Phật chỉ dạy tu hành để làm ǵ!)
và người tu Phật phải t́m giải
thoát, giác ngộ ngay nơi cuộc
đời khổ đau và Niết bàn không
đâu khác ngoài cơi Ta bà. Rơ
ràng, đây là một khẳng định mang
tính tích cực! Cứu khổ chúng
sanh là lư do sự hiện diện của
mười phương chư Phật và cũng
chính là đại nguyện của chư Bồ
tát. Thế gian này không khổ đau
chắc chắn Phật không thị hiện.
Khổ đau là điều có thật, nhưng
vắng mặt khổ đau tức an lạc hạnh
phúc cũng có liền ngay sau đó,
nếu biết nhận diện và thấu triệt
nó. Trước khổ đau, luận điệu
thông thường của nhiều người là
t́m cách chối bỏ, tránh né bằng
cách đọc báo, xem sách, coi phim
hay t́m đến rượu, ma túy hoặc ái
dục... Thời đại ngày nay phim
ảnh đủ loại, tṛ chơi điện tử có
khả năng ru ngủ, đưa con người
vào thế giới ảo, làm quên đi tất
cả! Nhưng đó chỉ là giả, là ảo
nên làm sao có tác dụng đem lại
b́nh an đích thực, chấm dứt cơn
say (say rượu, ma túy hay say
mộng cũng thế). Khi trở về với
thân phận thực tại, những nỗi
khổ đau kia đă không giảm c̣n
tăng lên gấp bội! Khi không thể
chạy trốn được nữa, người ta kêu
trời van đất, đổ cho số phận.
(C̣n
tiếp)