 |
| |
Trong đời không có cái ǵ là tự
nhiên mà có. Tất cả đều do nhân duyên sinh ra và
cũng do nhân duyên mà biến đổi. Sự b́nh an trong cuộc sống cũng
nương theo luật duyên khởi mà vận hành. Có thể khẳng định rằng,
sự an lạc của cá nhân và sự thanh b́nh trong xă hội phần lớn là
do chính con người quyết định. Và ngược lại, sự bất an, chiến
tranh, bạo động, thù địch cũng do chính con người tạo ra và thậm
chí ngay những thảm họa thiên nhiên cũng có một phần trách nhiệm
của con người. Chúng hoàn toàn không phải do một đấng tối cao
hay là một năng lực siêu nhiên nào ban phước, giáng họa, thưởng
phạt con người cả.
Tận trong sâu thẳm của cơi ḷng, tất cả mọi
người đều mong muốn có được một cuộc sống an lành, hạnh phúc.
Vậy th́ tại sao từ xưa cho đến nay con người vẫn luôn sống trong
lo sợ, bất an và đau khổ cũng như chiến tranh, bạo loạn, thù
địch vẫn diễn ra liên miên? Nguyên nhân của vấn đề này là do
đâu?
Có thể khẳng định rằng, sở dĩ con người
vượt lên trên tất cả muôn loài là bởi con người có lư trí, có ư
thức. Hay nói cách khác là con người có tâm. Tâm là yếu tố quan
trọng nhất, quyết định tính chất của cuộc sống. Thiện hay ác
cũng do tâm, hạnh phúc hay khổ đau cũng xuất phát từ tâm. Và do
vậy, con người có thể sống thanh b́nh, hạnh phúc hay không cũng
chính do tâm đóng vai tṛ quyết định. Nếu chúng ta nói năng hay
hành động với tâm thanh tịnh th́ chúng ta có được hạnh phúc,
sống trong an b́nh; ngược lại, nếu nói năng hay hành động với
tâm nhiễm ô th́ chúng ta sẽ phải khổ đau, bất an, gây nên sự hận
thù và bất ḥa với người khác. Là bạn hay là thù cũng do chính
chúng ta tạo nên.
Đức Đạt-lai Lạt-ma có dạy rằng: “Bạn và thù
bắt nguồn từ những nhân tố khác nhau, trong đó nhân tố quan
trọng nhất là thái độ của chúng ta. Khi chúng ta cởi mở với
người khác và sẵn sàng bày tỏ t́nh bạn và sự thiện cảm với họ
th́ ngay lập tức sẽ tạo ra một bầu không khí tốt. Khi chúng ta
làm được điều đó th́ người khác sẽ đến với chúng ta với một nụ
cười rạng rỡ trên nét mặt của họ, không phải là một nụ cười
gượng ép, giả tạo mà là một nụ cười chân thực. Nhưng nếu chúng
ta mang trong ḿnh những ư định xấu, những ư tưởng tiêu cực, nếu
chúng ta không quan tâm đến những quyền lợi và những ước muốn
của người khác; hay nói cách khác, nếu chúng ta chỉ nghĩ đến bản
thân ḿnh và có ư muốn lợi dụng người khác cho những mục đích
của cá nhân ḿnh th́ t́nh huống sẽ trở nên xấu đi, thậm chí ngay
những người thân trong gia đ́nh chúng ta cũng sẽ rời xa chúng ta.
Điều này cho thấy rằng bạn và thù là sản phẩm của chính thái độ
của cá nhân chúng ta”1.
Một trong những nguyên nhân dẫn đến bất an,
chiến tranh, bạo loạn, gây hận kết thù với nhau đó là ḷng tham
của con người. Dân gian ta thường bảo rằng “tham th́ thâm”, quả
thật là một sự đúc kết thâm thúy. Ḷng tham làm cho con người
mất hết lương tri, họ bất chấp mọi thủ đoạn để đạt được tham
vọng của bản thân. V́ ḷng tham con người có thể tàn hại, chém
giết lẫn nhau. Đôi khi v́ ḷng tham mà có những người đă giết
hại cả những người thân yêu nhất của ḿnh, họ có thể giết cha mẹ,
bà con, họ hàng và những người bạn đă đồng cam cộng khổ. Lịch sử
đă cho thấy có không ít những vị hoàng tử đă giết chết vua cha
để đoạt lấy ngai vàng, không ít những vị hoàng thân quốc thích,
các quan đại thần đă lập mưu tính kế để soán ngôi, đoạt vị.
Trong xă hội hiện tại cũng có không ít những người con giết cha
mẹ để đoạt gia tài, anh em chém giết nhau hay đưa nhau ra ṭa v́
chia tài sản không đồng đều, vợ chồng mưu hại nhau để lấy tài
sản của nhau. Một khi con người bị sai sử bởi ḷng tham th́
chính bản thân họ cũng bất an, sợ sệt, chính họ cũng không có
hạnh phúc. Người nào càng ham muốn nhiều th́ nhu cầu lợi dưỡng
càng nhiều thêm, do vậy khổ đau ngày càng tăng.
Trong Đại kinh khổ uẩn, Đức Phật có dạy rằng: “Này các Tỷ-kheo,
do dục làm nhân, do dục làm duyên, do dục làm nguyên nhân, do
chính dục làm nhân, nên vua tranh đoạt với vua, Sát đế lỵ tranh
đoạt với Sát đế lỵ, Bà la môn tranh đoạt với Bà la môn, gia chủ
tranh đoạt với gia chủ, cha mẹ, anh em, bè bạn tranh đoạt lẫn
nhau. Khi họ đă dấn thân vào sự tranh đoạt, họ đánh nhau bằng
tay, ném nhau bằng đá, đập nhau bằng gậy và chém nhau bằng gươm.
Do đó, họ bị tử vong, hoặc khổ đau gần như tử vong”2.
Đấy
là nói về tham tiền tài, danh vọng. Con người c̣n bị sự chi phối
bởi ḷng tham đắm sắc dục, tham về ăn uống, ưa sự nhàn rỗi. Đối
với sắc đẹp, mà cụ thể là đối với những khoái cảm về xúc chạm
thân xác, con người đắm say trong đó, không biết chán, không
biết mệt và càng ngày càng lún sâu thêm. Kinh Tăng Chi Bộ, phẩm
Sắc, Đức Phật có dạy rằng: “Ta không thấy một sắc nào khác, này
các Tỷ-kheo, xâm chiếm và ngự trị tâm người đàn ông như sắc của
người đàn bà. Này các Tỷ-kheo, sắc người đàn bà xâm chiếm và ngự
trị tâm người đàn ông” (tương tự đối với thanh, hương, vị và xúc)
và “Ta không thấy một sắc nào khác, này các Tỷ-kheo, xâm chiếm
và ngự trị tâm người đàn bà, như sắc của người đàn ông. Này các
Tỷ-kheo, sắc người đàn ông xâm chiếm và ngự trị tâm người đàn
bà” (tương tự đối với thanh, hương, vị và xúc).3 Sự hưởng thụ
khoái cảm nhục dục quá độ khiến cho thân thể hao ṃn, bệnh tật
phát sinh. Trong thực tế, nhiều người đă có bạn đời nhưng khi
gặp những người khác phái vẫn nảy sinh sự ham muốn như thường.
Đây chính là nguyên nhân dẫn đến sự đổ vỡ của bao gia đ́nh, đem
đến cái chết oan uổng của nhiều người và dẫn đến những tai nạn
thương tâm. Hậu quả của vấn đề này c̣n đưa đến cho xă hội nhiều
tai hại khác, đó là an ninh xă hội bị xáo trộn, tội phạm tăng
thêm, số trẻ em mồ côi, vất vưởng không nơi ngương tựa càng
nhiều,… Và đă có không ít những quan chức, doanh nhân đă phải
thân bại danh liệt cũng chỉ v́ sắc dục. Sự đắm nhiễm sắc dục quá
độ khiến cho bao người cuồng loạn, khổ đau.
Sự
sân hận, ganh ghét lẫn nhau cũng là nguyên nhân quan trọng dẫn
đến chia rẽ, bất an và tàn hại lẫn nhau. V́ nóng giận, ganh ghét,
con người có thể chém giết lẫn nhau, mưu hại nhau, đánh mất t́nh
thân, phá vỡ sự giao hảo giữa người với người. Đồng thời, một
khi con người nung nấu sự tức giận, ganh ghét trong ḷng th́
chính họ cũng bị chúng thiêu đốt, bị chúng hành hạ, chẳng những
mang tâm bệnh mà c̣n dẫn đến thân bệnh. Điều này đặc biệt nguy
hiểm đối với những người bị bệnh tim và bệnh cao huyết áp. V́
trong cơn giận dữ, căm phẫn, họ rất dễ bị ngộp thở, bị xuất
huyết năo và dẫn đến đột tử. Trong bài giảng về Từ bi, Đức
Đạt-lai Lạt-ma đă nhấn mạnh rằng: “Sự ghét giận khiến chúng ta
mất sức khỏe và mất đi những người bạn. Và cuối cùng nó sẽ tàn
hoại đời sống của chúng ta. Những xúc cảm tiêu cực gây ra những
nguy hại ở tất cả mọi cấp độ - cá nhân, gia đ́nh, cộng đồng,
quốc gia, và thậm chí cả toàn thế giới”4.
Những nhận thức sai lầm, những định kiến, cố chấp và sự phân
biệt giai cấp, giới tính, kỳ thị chủng tộc, tôn giáo, màu da
cũng là những nguyên nhân gây ra khổ đau, chia rẽ, phá hủy đời
sống an b́nh, hạnh phúc của cá nhân và xă hội. Những hành vi,
những lời nói và những ư nghĩ bất thiện của con người, do chính
con người tạo ra dưới sự thúc đẩy của tham, sân, si chẳng những
gây ra khổ đau cho con người trong hiện tại mà c̣n ảnh hưởng đến
tương lai. Và một khi ḿnh đă tạo ra nghiệp ác th́ không thể nào
tránh khỏi hậu quả:
Không trời cao biển rộng,
Không hang động, núi rừng.
Đă tạo nghiệp ác độc,
Trên đời hết chỗ dung.
(Kinh Pháp Cú, 127)
Thế th́ làm sao để thiết lập b́nh an cho
cuộc sống? Khổ đau và bất an do tâm tạo ra, hay nói cách khác là
do chính con người tạo ra th́ sự b́nh an, hạnh phúc cũng bắt
nguồn từ chính tâm thức của con người, từ chính sự chuyển hóa
nơi mỗi cá nhân trong cộng đồng xă hội. Theo ngài Lama Thubten
Zopa Rinpoche: “Bạn không t́m thấy được sự thanh b́nh nếu bạn
quên đi việc chuyển hóa nội tâm. Thông qua sự trưởng dưỡng của
một tấm ḷng lương thiện, người ta có thể đạt được sự an b́nh
trong tâm hồn”5. Để giúp con người t́m được sự b́nh an trong tâm
hồn, nếm được hương vị an lạc, hạnh phúc trong cuộc sống, để mọi
người có thể sống với nhau trong thanh b́nh, ḥa hợp, Đức Thế
Tôn đă dạy nhiều phương pháp thực tập. Những phương pháp ấy quả
thật rất thiết thực và đem lại lợi ích ngay trong hiện tại cũng
như tương lai cho những ai thực tập theo những giáo pháp ấy.
Giáo sư Jan Willis, trong bài tham luận tại Hội thảo về vấn đề
ḥa b́nh thế giới, đă khẳng định rằng: “Tôi tin rằng Phật giáo
đem đến cho chúng ta những phương pháp thiết thực để giúp chúng
ta chuyển hóa một thế giới bạo động và để xây dựng một nền thanh
b́nh dài lâu, trước hết là từ bên trong mỗi chúng ta rồi nới
rộng dần”6.
Một trong những pháp môn căn
bản nhất mà Đức Phật đă dạy để giúp con
người sống an lành, hạnh phúc trong tinh thần ḥa hợp, thương
yêu, đùm bọc lẫn nhau đấy là từ bi. Tu tập tâm từ bi giúp cho
chúng ta mở rộng cơi ḷng, biết bao dung và tha thứ, biết thương
yêu, cảm thông và chia sẻ với mọi người, không c̣n bị tâm sân
hận, ganh ghét, đố kỵ nung đốt và sai khiến nữa. Đồng thời, khi
đối xử với mọi người với tâm từ ái, chúng ta có thể cảm hóa được
người khác, dễ dàng tạo được thiện cảm trong ḷng mọi người, do
vậy mà chúng ta có thêm những mối quan hệ tốt và bớt đi những
mối thù địch. Có một lời dạy trong kinh Pháp Cú mà hầu như tất
cả mọi người con Phật đều biết đến, đó là:
Hận thù diệt hận thù,
Đời này không có được,
Từ bi diệt hận thù
Là định luật ngàn thu.
(Kinh Pháp Cú, 5)
Trong kinh Thương yêu, Đức Phật đă dạy về
sự tu tập tâm từ như sau: “Như một bà mẹ đang đem thân mạng ḿnh
che chở cho đứa con duy nhất, chúng ta hăy đem ḷng từ bi mà đối
xử với tất cả mọi loài. Ta hăy đem ḷng từ bi không giới hạn của
ta mà bao trùm cả thế gian và muôn loài, từ trên xuống dưới, từ
trái sang phải, ḷng từ bi không bị bất cứ ǵ làm ngăn cách, tâm
ta không c̣n vương vấn một chút hờn oán hoặc căm thù. Bất cứ lúc
nào, khi đi, khi đứng, khi ngồi, khi nằm, miễn là c̣n thức, ta
nguyện duy tŕ trong ta chánh niệm từ bi. Nếp sống từ bi là nếp
sống cao đẹp nhất”.1
Cùng với việc tu tập tâm từ bi là thực hành
hạnh bố thí, thiểu dục tri túc để chuyển hóa tâm tham lam. Bởi
thấy được nguyên nhân gây ra khổ đau và xung đột trong cuộc sống
là sự tham lam, v́ vậy Đức Phật đă dạy pháp môn bố thí và sống
thiểu dục tri túc. Một khi chúng ta sống ít ham muốn, biết vừa
đủ và biết dâng tặng những vật thuộc sở hữu của ḿnh cho người
khác th́ lúc ấy tâm tham dục trong chúng ta sẽ bị suy yếu dần.
Và khi chúng ta sống một đời sống tri túc th́ chúng ta rất dễ có
được niềm an lạc. Kinh Di Giáo, Đức Phật có dạy rằng: “Này các
đệ tử, nếu các vị muốn giải thoát mọi khổ đau th́ nên thường
xuyên tu tập quán biết đủ. Pháp biết đủ là cơ sở của sự an lạc,
hạnh phúc và sung măn. Người biết đủ th́ dẫu nằm trên đất vẫn
thấy an lạc, người không biết đủ dù sống ở thiên đường vẫn không
vừa ư”. Người biết sống tri túc th́ không lấy ḷng người khác
bằng cách dua nịnh, luồn cúi và cũng không bị các giác quan sai
sử, thao túng, v́ vậy mà tâm người đó được thanh thản và không
tổn hại đến người khác, không gây ra bất ḥa.
Tu
tập tâm nhẫn nhục cũng là một pháp môn giúp hành giả có thể tạo
dựng hạnh phúc cho ḿnh và được mọi người mến mộ. Tu tập hạnh
nhẫn nhục th́ hành giả phải biết làm chủ tâm ư của ḿnh, làm chủ
được lời nói cũng như hành vi của ḿnh, không để tâm sân hận
thiêu đốt, không để những ư nghĩ ghen ghét, thù địch sai khiến,
phải thận trọng trong từng lời ăn tiếng nói, trong từng hành vi
biểu hiện của ḿnh, không buông lời thô ác để trả đũa. Nhẫn nhục
là sự biểu hiện sức mạnh nội tâm. Nhẫn nhục c̣n là phương thuốc
thần hiệu để đối trị tâm sân hận, làm lắng dịu ḷng sân hận
trong ḿnh và có thể làm dịu lại tâm sân hận, thù địch nơi người
khác. Nhẫn nhục đúng lúc có thể cảm hóa người khác dễ dàng.
Sáu phép ḥa kỉnh cũng
là những nguyên tắc sống giúp con người tạo lập một tập thể ḥa
hợp, một xă hội thanh b́nh. Nếu mọi người đều thực tập sáu phép
ḥa kỉnh th́ xă hội sẽ không có sự tranh chấp, cướp đoạt, tàn
hại lẫn nhau. Ngược lại, mọi người sẽ thương kính nhau, ḥa đồng
với nhau như nước với sữa, chia sẻ ngọt bùi cùng nhau và giúp
nhau cùng tiến bộ, cùng xây dựng hạnh phúc cho cuộc sống.
Những
giới luật mà Đức Phật đă chế định cho người Phật tử tại gia cũng
như hàng ngũ xuất gia hành tŕ cũng không ngoài mục đích là giúp
hành giả đạt được sự an lạc nội tâm, tạo lập một đời sống hạnh
phúc, b́nh an cho cá nhân và xă hội. Điều này chúng ta có thể
nhận thấy rất rơ qua năm giới: không sát hại, không trộm cắp,
không tà hạnh, không nói dối và không uống rượu. Đây là năm giới
điều căn bản nhất trong đời sống tu tập của người Phật tử, xuất
gia cũng như tại gia. Việc giết hại kẻ khác, trộm cắp tài vật
của người khác, sống không chung thủy, nói dối trá, lừa gạt
người khác và sử dụng những chất gây nghiện, những chất độc hại
khiến cho ḿnh và người đều chịu khổ đau, bất hạnh đă gây ra
những xáo trộn, bất an và nguy hại cho gia đ́nh cùng cộng đồng
xă hội. V́ thế, muốn có được an vui và thanh b́nh trong cuộc
sống th́ phải thực tập năm giới điều này. Sự sống là vô cùng
quan trọng. Chúng ta muốn tồn tại, muốn được sống thanh b́nh mà
lại hủy diệt sự sống quanh ta th́ chẳng khác ǵ việc ṃ kim đáy
bể. V́ thế, bảo vệ và tôn trọng sự sống, không gây tổn hại đến
mạng sống của tất cả mọi loài cũng có nghĩa là chúng ta đang xây
dựng cho hạnh phúc của cá nhân và sự thanh b́nh của cộng đồng xă
hội. Chúng ta có thể khẳng định rằng năm giới này là những
nguyên tắc đạo đức căn bản của xă hội loài người, chứ không
riêng ǵ những người đệ tử Phật. Là một người có lư trí, có
lương tri, muốn sống trong hạnh phúc, b́nh an th́ nên thực hành
theo năm nguyên tắc đạo đức này.
Với tâm từ bi vô lượng, muốn cứu khổ cho
muôn loài, muốn giúp mọi người thoát khỏi khổ đau trong cuộc
sống, thái tử Tất-đạt-đa đă từ bỏ ngai vàng, từ giă hoàng cung
xa hoa lộng lẫy, từ giă người vợ con yêu dấu để ra đi với mong
ước t́m ra chân lư, t́m ra con đường cứu khổ. V́ thế, sau khi đă
đạt được sự giác ngộ, giải thoát mọi hệ lụy, khổ đau, Đức Phật
đă không biết mệt mỏi, không quản ngại gian nan, vất vả trong
việc giảng dạy những pháp môn tu tập đến với mọi người nhằm giúp
họ có thể t́m được niềm hạnh phúc, an lạc trong cuộc sống, hay
nói cách khác là để giúp mọi người có thể sống trong thanh b́nh.
Chính v́ vậy mà tất cả những pháp môn tu tập của Đức Phật đều
không ngoài mục đích ấy. Tuy có nhiều pháp môn tu tập khác nhau
để con người có thể thiết lập b́nh an, hạnh phúc nhưng cốt tủy
vẫn không ngoài việc chuyển hóa tham lam, sân hận và si mê nơi
mỗi người, vẫn dựa trên nền tảng của giới-định-tuệ và khởi điểm
là từ nơi chuyển hóa nội tâm của mỗi cá nhân. Xă hội không thể
nào có được sự thanh b́nh khi mỗi cá nhân, những tế bào cấu
thành nên xă hội, không có được sự b́nh an; khi mà trong tâm mỗi
người vẫn c̣n bị khích động bởi sự tham lam, sân hận, vẫn ngổn
ngang những ư nghĩ thù hằn, ganh ghét cùng những ư tưởng phân
biệt, kỳ thị.
Ngày nay, với những thành tựu khoa học,
công nghệ song hành với việc chế tạo vũ khí hủy diệt hàng loạt,
th́ ư thức về trách nhiệm đối với sự an b́nh, hạnh phúc đối với
cá nhân và cộng đồng xă hội cần được nâng cao hơn nữa. Nếu không
th́ chỉ v́ một ư niệm thù địch, chỉ v́ một phút thiếu kiềm chế
là chúng có thể gây hại đến không biết bao nhiêu người. Để góp
phần thiết lập b́nh an trong cuộc sống, cũng là thực hiện tâm
nguyện cứu khổ độ sanh của Đức Từ Phụ, những người con Phật
chúng ta cần phải tu tập để có được hạnh phúc, an lạc đồng thời
nỗ lực hơn nữa trong việc truyền bá giáo lư đạo Phật đến với mọi
người, chia sẻ kinh nghiệm tu tập với người khác, khiến cho cá
nhân và xă hội đều hạnh phúc, an vui.
QUẢNG TRÍ
HT.Thích Nhất Hạnh dịch,
Kinh Thương yêu. 1 His Holiness The Fourteenth Dalai Lama,
Compassion. 2 HT.Thích Minh Châu dịch, Kinh Trung Bộ, Kinh số
13: Đại kinh khổ uẩn 3 HT.Thích Minh Châu dịch, Kinh Tăng Chi Bộ,
phẩm Sắc. 4 His Holiness The Fourteenth Dalai Lama, Ibib. 5 Lama
Thubten Zopa Rinpoche, In search of meaningful life. 6 Jan
Willis, Buddhism and peace.
Nguồn tin lấy từ trang daitangkinh.com
Các bài đă đăng
- Vết Thương
-
Thiết lập b́nh an trong cuộc sống
-
Kiếp người
-
Hăy
bước Ra Khỏi Vỏ Ốc Mạc Cảm
-
Giải độc cơ thể
|