Về mặt lư thuyết, ḷng tin là một đức tính tốt trong cuộc sống đời thường. Nhưng trên thực tế, nó thật là một trở ngại, một đức tính dễ làm mất ḷng ḿnh hơn là thu phục ḷng người. Khi c̣n trẻ, chúng ta thường rất ngây thơ và dễ tin. Sống trong sự đùm bọc, chở che của gia đ́nh chúng ta luôn tin rằng ai cũng tốt bụng như cha mẹ, anh em ḿnh. Nhưng sau vài lần lăn lóc trong cơi đời ô trọc, chúng ta bỗng cảm thấy ḷng tin của ḿnh bị người ta đem ra lợi dụng, bóp méo, vo tṛn để có lợi cho họ. Vậy là chúng ta bắt đầu đâm nghi!

Tuy nhiên, khi tuổi đời của tôi càng lớn th́ đời tôi ngày càng phức tạp và khó khăn đủ điều. Tôi đâm ra phân vân đối với con đường tôi đă chọn. Thiếu ḷng tin trong đời đă khiến tôi đánh mất không biết bao nhiêu cảm t́nh, và lúc nào cũng âu lo, tính toán. Rồi một ngày nọ sự lo âu và căng thẳng đă bắt kịp tôi. Trong lúc loay hoay làm việc bỗng dưng tôi không thể nào tập trung. Tâm tư cứ bị ám ảnh về những lo âu và hoảng sợ không đâu. Rơ ràng, tôi cần một sự thay đổi trong thái độ và cách nh́n đời của ḿnh v́ về lâu về dài tôi cảm thấy ḿnh thua thiệt hơn là hưởng lợi từ cách sống ‘Tào Tháo’  - thà phụ người chứ không để người phụ ta - của ḿnh. Tôi tự hỏi tại sao ḿnh lại phải lo âu, căng thẳng và sợ hăi thế này! Tại sao lại không từ bỏ những lo âu về tương lai và sầu năo của quá khứ? Hăy để cho ḷng tin chắp cánh để xem mọi chuyện có ổn thỏa hay không?  Ngay giây phút đó, tôi buông xuôi, xả bỏ tất cả và để ḷng tin vào ngự trị trong tâm.

Tính keo sơn của ḷng tin

Ngoài xă hội và trong các cuộc giao tế, ḷng tin tạo nên sự bền chặt trong các mối liên hệ làm ăn và củng cố uy tín cho bản thân. Dụ như bạn thường t́m kiếm và mua sắm những mặt hàng đă tạo được ḷng tin đối với bạn v́ món hàng bạn mua phản ảnh thực sự những ǵ đă được quảng cáo và mô tả. Hoặc, trong những mối giao tế, liên hệ cá nhân bạn sống thật, nói thật và làm thật trong cung cách đối xử với mọi người. Tiến tŕnh gây dựng ḷng tin trong mọi người và chính bạn đ̣i hỏi sự kiên nhẫn và thành thật. Nhưng thành quả của ḷng tin này sẽ là chất keo giúp duy tŕ và phát triển tính lâu dài của các mối liên hệ và ḷng tự tin cho chính bạn. 

Trong gia đ́nh, t́nh đoàn kết, thương yêu, san sẻ cho nhau đều bắt đầu từ ḷng tin giữa cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh em, người thân và láng giềng. Ḷng tin như một chất keo, gắn bó con người với con người và để cho t́nh người cùng mối liên hệ thân thiết có chất liệu để thêm lớn mạnh. Buông bỏ mối âu lo, hoảng sợ cho tương lai đă làm cho tôi có thêm những khoảng trống trong tâm để toàn tâm, toàn ư tập trung vào công việc mà tôi thích, và thụ hưởng những tấm ḷng, t́nh người trong gia đ́nh và ngoài xă hội mà lâu nay tôi cứ lo sợ bị lợi dụng, tổn thương.  Ḷng tin phải có cơ sở, mà cơ sở đó là dữ liệu, là đời sống bớt âu lo, căng thẳng của tôi. Tôi t́m thấy niềm vui và hạnh phúc trong phút giây làm việc, và không c̣n lo lắng nhiều đến kết quả của nó. Ḷng tin đă giải thoát tôi khỏi những hệ lụy do chính ḿnh dàn dựng và cho tôi sự tự do để biết sống.    

Phật dạy như thế nào về ḷng tin

Tuy nhiên, ai trong chúng ta đều hiểu rằng, không phải lúc nào nhân duyên cũng đều thuận lợi, như thời tiết đôi khi lúc mưa lúc nắng do ảnh hưởng của vô thường. Để củng cố ḷng tin bạn cần phải sống thực, thử nghiệm xem ḷng tin của bạn có được hỗ trợ và thăng tiến chút nào! Như thời Đức Phật c̣n tại thế, Ngài rất thận trọng khi nói đến ḷng tin. Trong kinh Nền Tảng  Đức Tin, khi dân chúng Kalama hỏi Đức Phật việc phải tin theo ai, trong số các bậc đạo sư thường đến giảng dạy tại làng họ, Ngài đă chỉ cho họ cách nào để bảo vệ và phát triển ḷng tin:  “Này các thiện nam tín nữ, khi nghe một điều ǵ, các vị phải quán sát, suy tư và thể nghiệm, chỉ khi nào, sau khi kiểm nghiệm, quư vị thực sự nhận thấy: Lời dạy này tốt lành, đạo đức, hướng thiện, chói sáng và được người trí tán thán. Nếu sống và thực hiện các lời dạy này sẽ đưa đến hạnh phúc, an lạc ngay hiện tại và về lâu, về dài th́ lúc ấy quư vị hăy đặt niềm tin bất động và thực hành theo” (Kinh Tụng Hàng Ngày, Thích Nhật Từ biên soạn).

Nghĩ đúng (chánh tư duy) và hiểu đúng (chánh kiến) là hai yếu tố hàng đầu trong tám con đường chân chánh (Bát chánh đạo) cực kỳ quan trọng để đưa đến giác ngộ mà Phật đă dạy lần đầu cho năm anh em Kiều Trần Như. Nếu bạn nghĩ đúng và hiểu đúng thông qua những trải nghiệm của tự thân, không phải qua những lời lẽ cao siêu và thông tuệ của người khác như trong kinh Kalama đă dạy ở trên, th́ hai yếu tố này sẽ là đôi cánh nâng cao ḷng tin chân chánh (chánh tín) v́ thiếu hai yếu tố này, ḷng tin có thể sẽ dễ bị đặt sai chỗ. Trong giai đoạn khó khăn về mặt kinh tế hiện nay, ḷng tin luôn bị đặt trong những t́nh huống khó khăn, đầy thử thách nên nghĩ đúng và hiểu đúng trước khi tin là hành động vô cùng cần thiết. 

Chất  liệu cho việc tu tập

Ḷng tin trong tôn giáo nói chung và Phật giáo nói riêng cũng không khác. Ḷng tin là những bước đầu đưa bạn đến với Phật pháp. Theo thuật ngữ Phật giáo gọi đây là sơ tâm, nghĩa là tâm ban đầu. Cái tâm ban đầu này như là một hạt giống cần chăm sóc và bảo vệ cẩn thận, chuyên cần v́ nó rất mỏng manh và dễ hư dễ vỡ. Hành tŕ và tu tập là cách duy nhất để bảo vệ, chăm sóc và nuôi dưỡng ḷng tin. Như một mầm non, rồi th́ cây non cần chăm bón, tưới tẩm đúng cách, đúng lúc, nếu thời tiết thuận lợi, hay nói theo danh từ Phật giáo, khi nhân duyên (nhân) thuận lợi, chín muồi cây non sẽ nảy mầm và sinh trái (quả), bằng ngược lại mầm non hay cây non sẽ bị chết khô (quả) v́ thiếu sự chăm sóc cần mẫn (nhân).                

Ḷng tin như một chất đốt cần thiết để thắp sáng tâm bồ đề của chúng ta. Nhờ hành tŕ và tu tập tinh cần đúng đường, đúng lối, ḷng tin của chúng ta thêm vững mạnh và tâm bồ đề thêm cứng chắc.  Ḷng tin ban đầu hay sơ tâm rất quư giá nhưng cũng rất mỏng manh như đời người của chúng ta vậy. Nếu lầm lỡ không may, chúng ta đặt ḷng tin không đúng chỗ khiến ḿnh bị lợi dụng, trù dập, hoặc chúng ta không nghĩ đúng (tà tư duy) và không hiểu đúng (tà kiến) mê theo những tín ngưỡng, dị đoan, những hủ tục cúng tế thánh thần, giết hại sanh linh rốt cuộc tiền mất, tật mang th́ ḷng tin của chúng ta sẽ dễ dàng bị sụp đổ và tan nát, khó cứu văn. 

Chính ḿnh thử nghiệm, chính ḿnh kinh qua để thấy được ḷng tin của ḿnh được củng cố ra sao! V́ giá trị vô giá của ḷng tin bạn không thể nào xem nhẹ những trải nghiệm tự thân cần thiết này. Chúng đích thực là chất liệu, là năng lực giúp bạn duy tŕ và trưởng dưỡng tâm bồ đề.