-
MƯỜI
HAI YẾU TỐ SỐNG HẠNH PHÚC
******
Hạnh phúc là niềm mơ ước, niềm khoắc khoải muôn
thuở của con người. Không ai sống trên quả địa cầu này lại không mang
niềm ước mơ hạnh phúc. Bởi hạnh phúc là cái rất thân thiết mà con người
không thể thiếu được. Nhưng hạnh phúc không phải là món quà do người
khác ban tặng, mà hạnh phúc chính do sự tạo dựng của mỗi người. V́ vậy
để có được một đời sống hạnh phúc thật sự đ̣i hỏi mỗi người phải có sự
nỗ lực lớn, nhiều lúc cần vận dụng tất cả ư chí mới mong đạt được. Đồng
cảm với những ưu tư, khoắc khoải đó của mỗi người, kinh Hạnh phúc Đức
Phật đề cập đến mười hai yếu tố nhằm giúp con người sống hạnh phúc. T́m
hiểu và áp dụng các yếu tố này vào đời sống hằng ngày sẽ giúp ích cho
chúng ta rất nhiều trên con đường kiến tạo hạnh phúc, an lạc.
*
Yếu tố thứ nhất:
Luôn luôn thành thật với chính ḿnh.
Thành thật với
chính ḿnh là ư thức quay trở về để thấy rơ ḿnh, nh́n nhận ḿnh và bắt
đầu cho một cuộc cách mạng tự thân. Có nghĩa là không tự dối gạt ḿnh,
không che dấu những tật xấu ḿnh đang có mà luôn luôn mạnh dạn nhận lănh
những lỗi lầm của ḿnh và quyết tâm sửa đổi. Chẳng hạn như ta là một
người ích kỷ, không chân thật th́ ta phải biết chấp nhận đó là những
tánh xấu của ta và quyết tâm sửa đổi chứ không bào chửa biện minh. Thành
thật với chính ḿnh là yếu tố giúp chúng ta cải thiện không ngừng để trở
thành một người hoàn thiện. Người có đức thành thật với chính ḿnh tức
sẽ tạo niềm tin yêu, kính mến người khác. Kinh Pháp Cú ghi :
"Thành tín là bạn chí thân"
chính là ư nghĩa này. Muốn có hạnh phúc thật sự bạn phải luôn luôn thành
thật với chính ḿnh.
*
Yếu tố thứ hai:
Biết hổ thẹn và ăn năn sửa đổi
lỗi lầm.
Đă là người, là
:"Nhân vô thập toàn", không ai không khỏi có những lỗi lầm. Nhưng điều
cao quư và quan trọng là khi vấp phải một lỗi lầm nào liền phải biết hổ
thẹn, ăn năn sửa đổi các lỗi lầm ấy. Hổ thẹn là yếu tố tâm lư thiện rất
quư báu và rất cần thiết mà mỗi người cần luôn biết làm cho dấy khởi. Có
những người vấp phải những lỗi lầm nhưng họ không biết hổ thẹn ăn năn,
cho nên từ những lỗi lầm này kéo theo những lỗi lầm khác lần hồi sẽ đưa
đẩy họ vào con đường đau khổ khôn nguôi. Làm điều lỗi lầm, xấu ác mà
không biết hổ thẹn hối cải là người ác nhất và sẽ gánh chịu những hậu
quả khổ đau nhất trên đời.
Ở
đời người không tạo nên lỗi lầm rất là hiếm có. Họ là những vị Thánh
sống. Đức Phật thường ca ngợi, tán thán những người có lỗi lầm, có ác ư
làm việc ác nhưng sớm biết ăn năn hối cải. Biết hổ thẹn và hối cải lỗi
lầm là hạt giống tốt, là một yếu tố cần thiết để làm nẩy nở hoa trái
hạnh phúc. Biết hổ thẹn và ăn năn, sửa đổi lỗi lầm là điều rất quan
trọng và rất khó làm, nhất là điều xấu ác ấy đă quá gắn chặt, và trở
thành tập quán mà Duy Thức học gọi là "chủng tử" th́ lại càng khó thay
đổi. Cho nên để sửa đổi, hối cải những lỗi lầm không cho tái phạm trở
lại đ̣i hỏi phải có một ư chí rất lớn, đôi lúc phải đem cả bản thể, sinh
mệnh mới mong vượt thoát được.
Đừng bao giờ có tư tưởng rằng: "Đă lỡ rồi cho lỡ luôn", mà phải luôn
biết dừng lại và cải hối tự thân để vươn lên. Phải nên nhớ rằng, không
ai thương ta bằng chính ta cả. V́ vậy có đôi lúc cho dù người khác không
chấp nhận sự ăn năn hối cải của ḿnh, th́ cũng đừng nên bận tâm, miễn là
tự ḿnh biết thắp sáng ư thức sửa đổi để làm lại cho tốt là đủ lắm rồi.
Hăy nỗ lực để trở nên người hoàn thiện, là nguồn hạnh phúc cho chính
ḿnh, cho mọi người.
*
Yếu tố thứ ba:
Tin vào khả năng tốt của ḿnh.
Đức tự tin là một đức tính vô cùng quư báu. Tin tưởng ḿnh có khả năng
tốt th́ hẳn nhiên sẽ giúp ḿnh làm nhiều điều tốt. Trong mỗi người đều
có sẵn những đức tính tốt như tâm thương yêu, tâm hiểu biết, tâm vui
tươi và tâm bao dung cởi mở. Những đức tính này rất quư báu, rất mầu
nhiệm, nó có khả năng hóa giải được tâm giận hờn, tâm cố chấp, tâm âu
lo, tâm ích kỷ và bảo thủ. Những hạt giống quư báu và mầu nhiệm ấy đang
bị che phủ bởi những tập quán xấu, bất thiện như tham lam, giận dữ, si
mê. V́ vậy, trong đời sống hằng ngày ta phải luôn định tỉnh, quán sát,
theo dơi để loại trừ dần các tâm bất thiện và phát triển những hạt giống
thiện. Cần phải luôn ư thức rằng những đức tính tốt là yếu tố đưa đến
hạnh phúc, an lạc. Những đức tính xấu là yếu tố đưa đến đau khổ, bất an.
Kinh Hoa nghiêm Đức Phật đă ngợi ca về khả năng tốt đẹp của con người
khi nói:
"Nhân thị tối thắng" là
lời xác quyết hùng hồn làm cho chúng ta vững tin hơn. Hăy tin vào khả
năng tốt của chính ḿnh và hăy phát triển khả năng ấy để tạo dựng hạnh
phúc cho chính ḿnh và đồng loại.
*
Yếu tố thứ tư:
Quyết xa lánh bạn xấu ác.
Tục ngữ của dân tộc ta có câu:
"Gần mực th́ đen, gần đèn th́
sáng" là một lời khuyên nhủ rất quan trọng mà ta phải hết sức
cẩn thận. Trong cuộc đời, ta vẫn thường thấy sự thành công hay thất bại
của một người th́ phần nhiều nhờ yếu tố hoàn cảnh bên ngoài. Những người
được gặp gỡ, gần gũi những bạn tốt, những bậc đại nhân th́ quả là một
may mắn rất lớn. Bởi những người bạn tốt th́ luôn luôn khuyến khích, un
đúc chí hướng thượng cho ta, giúp ta phát triển những đức tính tốt, ngăn
ngừa không cho ta làm các điều xấu ác. Ngược lại, bạn xấu ác là những
người trong ḷng chứa nhiều điều bất thiện, tâm họ thường nghĩ điều ác,
miệng nói lời ác và thân làm việc ác. Nếu thân cận với những kẻ ấy sớm
muộn ǵ bạn cũng sẽ trở thành người xấu như họ. Lúc nào tâm ta chưa được
tự chủ hoàn toàn, bản chất đời sống của ta chưa được thánh thiện
th́ xa lánh bạn xấu ác là cách hay nhất để không bị nhiễm các
tánh xấu. Trong xă hội ngày nay, do đời sống vật chất bên ngoài tác
động, nên không những t́m được người bạn tốt rất khó, mà t́m môi trường
tốt để cho chúng ta sinh hoạt cũng rất hiếm. V́ vậy hăy quyết tâm xa
lánh bạn xấu, xa lánh môi trường xấu và hăy chọn bạn lành để thân cận,
nương tựa. Nếu không t́m được bạn tốt, th́ thà làm bạn một ḿnh chứ nhất
quyết đừng làm bạn với kẻ xấu. Thân cận bạn lành và xa lánh bạn xấu là
yếu tố quan trọng để hoàn thiện con người của chúng ta.
*
Yếu tố thứ năm:
Yêu thương đi đôi với trí tuệ và ḷng chân thật.
Yêu thương là một loại t́nh cảm rất đẹp đẽ, cao quư mà bất cứ ai cũng
có. Nhưng t́nh cảm ấy cần phải được nuôi dưỡng bằng trí tuệ và ḷng chân
thật th́ mới được bền vững. Thương ai th́ ta phải đem trí tuệ và ḷng
chân thật của ta để làm cho người đó được hạnh phúc. Cha mẹ thương yêu
con phải để nhiều th́ giờ săn sóc con, dạy bảo con bằng lời lẽ hiền
dịu đúng đắn, bằng sự sống trong sạch và bằng tất cả tấm ḷng
chân thật của ḿnh. Thương cha me, thương anh em, thương vợ chồng,
thương thầy bạn cũng luôn đem t́nh thương trong sáng, t́nh chân thật ấy
đối đải mới gọi là thương.Thương nếu không đi đôi với trí để soi chiếu,
không đem ḷng chân thật để đối đải lẫn nhau th́ càng thương càng đưa
đến xung đột, đau khổ và thù oán cho nhau. Cho nên thương phải luôn đi
đôi với trí tuệ và ḷng chân thật th́ t́nh thương ấy mới được vẹn toàn
vững bền.
*
Yếu tố thứ sáu:
Rèn luyện ư chí vượt thoát và
không sợ hăi.
Sợ hăi là một tập quán cố hữu của con người. Sợ hăi nên thường né tránh
sự thật, sợ hăi nên chạy trốn với chính ḿnh, sợ hăi nên nói dối và cũng
từ sợ hăi nên có thể gây tạo nên nhiều điều tội lỗi. Người thường ôm
ḷng sợ hăi sẽ không sống an ổn hạnh phúc và hướng thượng được. Muốn
chấm dứt tâm lư sợ hăi phải rèn luyện ư chí vượt thoát những cố chấp
thường t́nh. Phải rèn luyện sống đời sống chân chánh, tập nói sự thật,
nh́n thẳng sự thật và sống với sự thật của chính ḿnh. Hăy quyết không
nói dối để được người thương, không nói dối để được ḷng người, không
nói dối để tránh trách nhiệm. Sợ mất uy tính, sợ cô đơn, sợ bị người coi
thường, sợ chết chóc... Đó là căn bệnh trầm trọng của nhiều người. Luyện
ư chí để vượt thoát qua sự sợ hăi đ̣i hỏi phải có một sự nỗ lực lớn.
Quán về vô thường, về nhân quả sẽ giúp chúng ta thấy rơ được sự thật của
các pháp, từ đó tâm được định tỉnh tự chủ.
*Yếu tố thứ bảy:
Vun bồi và phát triển ḷng từ bi.
Ḷng từ bi là
một loại t́nh cảm rất đặc sắc trong đạo Phật. T́nh cảm này vượt ra ngoài
t́nh yêu nam nữ, người thân. Chỉ thương người thân ḿnh, bản thân ḿnh
là một thứ t́nh cảm đáng khuyến khích, nhưng loại t́nh cảm này nếu không
được trau dồi và quán chiếu rộng lớn hơn th́ dễ rơi vào đau khổ oan
trái. Từ bi là ḷng thương yêu bao trùm khắp tất cả, không phân biệt kẻ
sơ, người thân, quốc gia, chủng tộc mà chỉ có ḷng mong muốn đem an vui
đến cho tất cả. Ḷng từ bi là tâm trắc ẩn thương người, thương đời,
thương cả muôn vật cỏ cây. Nhờ có tâm trắc ẩn thôi thúc mà phát tâm làm
các điều lành cứu giúp người khốn khổ một cách b́nh đẳng. Vun bồi và
phát triển ḷng từ bi có nghĩa là vun bồi và phát triển nguồn an lạc và
hạnh phúc của chính ḿnh và người.
*
Yếu tố thứ tám:
Thường giữ ḷng hoan hỷ.
Hoan hỷ là ḷng
luôn vui tươi, bao dung, cởi mở và nụ cười tươi mát luôn nở trên môi. Để
có được ḷng hoan hỷ th́ trong tâm phải có đủ hai yếu tố là hiểu biết và
thương yêu. Thương người v́ hiểu hoàn cảnh của người, hiểu người để
thương mà không có thành kiến, không bắt buộc người ḿnh thương phải tùy
thuận theo ư muốn của ḿnh. Từ bỏ được ḷng tham, ḷng sân, tà kiến và
cố chấp th́ cơi ḷng sẽ luôn tươi mát, tự tại, b́nh an và hoan hỷ.
Thường quán chiếu để thấy được các pháp vốn là vô thường, giả ảo, duyên
khởi th́ tâm sẽ không bị vướng mắc, rồi từ đó ứng xử với mọi người theo
tinh thần ấy th́ sẽ giúp ḿnh và người sống an lạc hoan hỷ. Thường giữ
ḷng hoan hỷ sẽ giúp ta lạc quan giữa bộn bề phiền toái của cuộc sống.
*
Yếu tố thứ chín:
Sống theo hạnh xả chấp.
Hành tŕnh sống của con người cũng như một con thuyền ra khơi giữa sóng
to gió lớn. Nếu không khéo lèo lái và trút bỏ những hành trang không cần
thiết, th́ chiếc tàu sẽ dễ bị ch́m đắm. Cũng vậy, trong cuộc đời nếu
chúng ta cứ ôm nắm, chấp giữ quá nhiều những giận hờn, trách móc, những
bất như ư mà người khác vô t́nh hay cố ư đem đến cho ta th́ ta sẽ khổ
đau ray rứt măi. V́ vậy muốn được an lạc hẳn nhiên chúng ta phải nỗ lực
loại bỏ tất cả những chấp trước gây thương tích khổ đau cho ḿnh. Hăy
học hạnh xả chấp, yêu thương với tất cả ngay cả với những người đem đến
điều bất hạnh cho ḿnh. Sự sống là một ḍng biến chuyển tiến hóa không
ngừng. Kẻ cố chấp là người không bao giờ tiến bước lên phía trước được.
Người xả chấp là người biết ḥa ḿnh vào ḍng tiến hóa không ngừng.
*
Yếu tố thứ mười:
Nương theo pháp lành và sống chơn
chánh. Sống chân chánh và
sống nương theo pháp lành là lư tưởng sống mà người Phật tử cố thực hiện
theo. Người Phật tử phát nguyện nương theo Phật, nương theo giáo pháp,
nương theo những vị xuất gia chân chánh là để trau dồi tâm ư và để sống
đời sống hướng thượng thanh cao. Đó là nền tảng vững chắc của pháp lành,
của hạnh phúc chân thật. Hạnh phúc chân thật là hạnh phúc lâu dài, đem
đến an vui cho ḿnh và người trong hiện tại cũng như trong tương lai.
Sống theo pháp lành chắc chắn sẽ có được nguồn hạnh phúc thật sự. Sống
chân chánh là sống đúng theo chánh pháp, làm nghề nghiệp sinh sống một
cách chân chánh. Tài sản kiếm được do công lao làm việc khó nhọc của
ḿnh, do tâm hồn và trí tuệ trong sạch phát kiến, do thừa kế sự nghiệp
chứ không do sát sanh, trộm cướp hay bán thân mà có. Muốn có hạnh phúc
thật sự phải nương theo pháp lành, để sống một đời sống chân chánh,
lương thiện, cho dù vật chất có thiếu thốn đi nữa, nhưng tinh thần sẽ
rất thanh thản, an vui.
*
Yếu tố thứ mười một:
Trau dồi thân tướng và giữ ǵn sức khỏe
Một người có thân tướng tốt đẹp là do họ đă gây tạo nhiều nhân tốt, nó
phát sinh từ tâm hồn đẹp và nhân cách cao quư. Có người có sắc diện đẹp,
nhưng không có thân tướng sáng v́ nhân cách thấp kém và tâm hồn không
trong sạch. Một người có tướng dẹp, tướng sáng, tướng quư là do họ biết
gieo trồng nhiều điều lành, tâm hồn rộng lượng, thành thật, nhân ái và
chánh trực. Chính nhờ vậy nên họ luôn luôn là người có sức khỏe tốt và
sống lâu. Cho nên để trau dồi, giữ ǵn sức khỏe được thật tốt, ngoài
việc luyện tập thân thể, ăn uống điều độ... c̣n có một cách tốt nhất đó
là tránh không làm điều xấu ác và giữ tinh thần luôn được vui tươi, định
tỉnh. Những tâm lư như buồn rầu, lo lắng, tức giận, ích kỷ... là những
độc chất nguy hại đến sức khỏe và dung nhan của chúng ta rất mănh liệt
mà chúng ta cần nên loại bỏ.
*
Yếu tố thứ mười hai:
Sống ḥa hợp với thiên nhiên.
Chưa có lúc nào con người cảm thấy môi trường sống của ḿnh bị đe dọa
như lúc này. Các nhà môi sinh đă kêu gọi các nước trên thế giới hăy cùng
nhau bảo vệ môi trường thiên nhiên một cách khẩn cấp. Cho thấy tầm quan
trọng của thiên nhiên như thế nào. Nhờ thiên nhiên con người mới sống,
hít thở được không khí trong lành, làm sạch buồng phổi và có tinh thần
sảng khoái không bị căng thẳng. Đức Phật là hiện thân của một đời sống
ḥa hợp với thiên nhiên, cuộc đời Ngài luôn gắn liền với thiên nhiên,
Ngài đản sanh, xuất gia, thành đạo và nhập Niết bàn đều ở giữa thiên
nhiên với rừng cây bao bọc. Thiên nhiên là nguồn sống vô tận, có công
năng nuôi dưỡng thân thể và sự sống của chúng ta. Ở xă hội Tây phương
hiện nay, người ta đua nhau t́m về với thiên nhiên cũng v́ lư do này.
Sống ḥa hợp và bảo vệ thiên nhiên chính là bảo vệ hạnh phúc của chúng
ta và của thế hệ sau này.
Trong thời đại khoa học điêïn toán hôm nay, nền khoa học kỷ nghệ đă đạt
được những thành quả lớn lao nhưng không phải nhờ những thành quả này mà
con người có được một đời sống hạnh phúc.
Con người vẫn c̣n đó những bế tắc về tâm lư, những ray rứt âu lo về tinh
thần, những xung đột giữa các quốc gia, giữa con người và con người,
giữa con người và môi trường sống. Chính v́ vậy nên các phương pháp để
giải tỏa những bế tắc của con người sẽ măi hoài c̣n nguyên giá trị. Mười
hai yếu tố gieo và trồng để tạo nguồn hạnh phúc như Đức Phật đă đề cập
rất là cần thiết cho con người hôm nay trong công tŕnh kiến tạo hạnh
phúc chân thật. Áp dụng được các yếu tố này vào trong đời sống ngày nay
th́ chắc chắn con người sẽ sống tự tin hơn, thương yêu, bao dung và cởi
mở với nhau hơn, là những điều mà thế giới hôm nay rất cần đến.
(Thanh
Sơn
trích dẫn Tuyển tập Uống nước nhớ nguồn của Vơ Hồng và nhiều tác giả)
Các bài đă đăng
-MƯỜI
HAI YẾU TỐ SỐNG HẠNH PHÚC
-
Điều Tuyệt Vời Nhất
và Tệ Hại Nhất Của chúng Ta
-
Những Điều Trông Thấy
-
Lương tâm và Phật tâm
- 10 điều tâm niêm
-
Tám Bài Kệ chuyển hóa
Tâm
- Nhẹ gánh lo âu
- Vô thường là lẽ sống
- Vai tṛ của Đạo đức
trong sự trưởng thành của nhân cách
- An Tâm
- Cải cách Tâm trước
Nhất