Môn oai-nghi là hạnh đức trau dồi của lớp
học tṛ Tập sự Sa-di, trong một thời hạn nung đức trí tâm, để bước lên lớp
xuất gia b́nh đẳng.
Phật dạy: “Khi Sa-di đúng 20 tuổi muốn thọ giới đủ (cụ túc giới 250 giới), nếu hỏi kông đáp được tṛn công việc của Sa-di th́ không nên cho thọ giới đủ. V́ người làm sa-di mà chẳng biết bổn phận Sa-di, th́ việc Sa môn rất lớn e khó làm được; xin hăy học hạnh cho chính, nghe biết đầy đủ, mới nên thọ giới đủ.
Nếu nay thọ giới đủ cho người th́ thiên hạ lầm tưởng pháp Phật dễlàm, Sa môn Tỳ kheo dễ làm, vậy nên phải hỏi trước.
Các phép tắc đại yếu cần cho mỗi Sa-di phải học thông, hiểu rành làm xong tṛn bổn phận trong mỗi lúc, xin lược rút giải ra sau.
Khi rời khỏi nhàthế cắt ái ly gia để vâng giữ theo pháp Phật, mà làm Sa-di Tập sự, theo về ngôi Tam bảo là phải giữ đúng Sa-di giới mười giới như sau đây:
MƯỜI GIỚI TẬP-SỰ SA-DI
1) Cấm sát sanh.
2) Cấm trộm cắp.
3) Cấm dâm dục.
4) Cấm nói dối khoe khoang, đâm thọc, rủa chửi.
5) Cấm uống rượu, tham lam, sân giận, si mê.
6) Cấm trang điểm phấn son, áo quần hàng lụa tươi tốt.
7) Cấm nghe xem hát, múa, đờn, kèn, yến tiệc vui đông.
8) Cấm ngồi ghế cao, nằm giường rộng chiếu lớn xinh đẹp.
9) Cấm ăn sái giờ từ quá ngọ đến ngọ mai (ăn chay )
10)Cấm rớ đến tiền, bạc vàng, của quí, đồ trang sức.
SA-DI THỜ THẦY
Sa-di sáng phải dậy sớm, muốn vào pḥng thầy trước phải lên tiếng (gơ cửa ba tiếng). Nếu có lỗi thầy dạy chẳng đặng nói trả lời nghịch lại, xem thầy cũng như Phật vậy. Thầy bịnh sai đổ b́nh dơ chẳng đặng khạc gớm, chẳng đặng buồn giận. Sáng chiều phải quét tước, dọn dẹp, xếp đặt am cốc, chăn , mùng chiếu của thầy, có bẩn dơ phải giặt sạch xếp cẩn thận theo thứ tự.Muốn kỉnh lạy mà thầy mắc đi đứng chẳng đặng lạy, thầy ăn cơm, thầy nói kinh, thầy tắm gội, thầy ngủ nghỉ đều chẳng nên làm lễ. Thầy đóng cửa chẳng nên ở ngoài mà làm lễ, muốn vào làm lễ phải bạch xin, hoặc gơ cửa ba tiếng, thầy chẳng đáp th́ đi, chẳng nên vào. Đem đồ ăn uống cho thầy phải dâng hai tay, phải xem kỹ đừng cho có sự bẩn dơ, hoặc trùng hiến, sâu bọ, lăng quăng ẩn chết trong ấy, phải đứng hầu thầy trong khi ăn, khi thầy có bảo đi ăn th́ sẽ đi, thầy ăn rồi pahỉ dọn rửa đồ nhẹ nhẹ. Khi hầu thầy chẳng đặng đứng dựa ngang dọc hoặc tréo chân, phải cho ngay thẳng, phải đứng vừa, dặng thầy nói nhỏ nghe được.
Muốn hỏi nhơn duyên trong Phật Pháp, phải sửa y kỉnh lễ, quỳ gối chắp tay, thầy chỉ giảng phải lóng ḷng nghe kỹ, suy ngẫm cho thâm nhập, nếu hỏi việc thường trong chùa, tịnh xá th́ khỏi phải quỳ lễ, chỉ đứng ngay thẳng bên thầy, chắp tay cứ thiệt thưa hỏi. Khi thầy mệt mỏi chẳng đặng thưa hỏi nhiều, phải lui ra, chẳng đặng phiền giận. Sa-di lỡ phạm giới điều chi, chẳng nên che giấu, mau đến thầy tha thiết cầu xin sám hối, thầy cho th́ hết ḷng bày tỏ, tín thành chừa cải trở lại cho đặng trong sạch. Thầy nói chưa rồi dứt câu chẳng đặng chen nói, chẳng đặng ngồi, nằm nơi chỗ ghế giường thầy, chẳng đặng lấy dùng đồ vật nào của thầy mà xài, như chăn, y, choàng, hoặc lục soạn giấy tờ kinh sách của thầy mà chơi phá. Thầy sai đi làm việc ǵ, hoặc đem thơ cho ai chẳng đặng lén giở coi, đi đường hoặc đến đâu có ai hỏi gọi, đáng đáp thí đáp thật, chẳng đáng đáp th́ khéo lời cho qua đi, người cầm chẳng đặng ở, phải một ḷng lo sợ thầy trông.
Thầy đối chuyện với khách, th́ ḿnh phải đứng hầu chăm chỉ tay mắt tiếp ứng, trong khi thầy có hầu dạy bảo. Thầy có bịnh phải mỗi mỗi chăm ḷng săn sóc pḥng ốc, giường chiếu, chăn y, cơm cháo, thuốc thang luôn luôn.
Phàm khi hầu thầy, chẳng bảo ngồi chẳng dám ngồi, chẳng hỏi chẳng dám nói, trừ khi có việc muốn xin thưa; muốn lạ mà thầ ngăn th́ vâng lời thầ. Khi thầ đàm luận với khách câu chuện đạo đức, có ích cho thân tâm, đều nên ghi nhớ lấ, thầ sai làm việc ǵ chẳng đặng chậm căi. Khi ngủ chẳng đặng ngủ trước thầy, dậy chẳng đặng dậy sau thầ. Sa-di khi đến lui, qua lại trước am, cốc, nơi chỗ mấ thầ Tỳ Kheo, mấy vị Sa môn lớn tu tịnh, ngủ nghỉ phải rảo chân, nhẹ bước chớ cho có tiếng động đất, khua chạm, phá động sự tham thiền tu học thanh tịnh của người. Ngoài việc của Giáo hội sai bảo, sự xin học kinh luật, ha việc chi cần ích th́ không đặng vô cớ vào pḥng cốc người. Sa-di phải thông hiểu mà trả lời cho đúng, pháp danh lịch sử của thầy khi có người hỏi đến. Làm tṛ Sa-di trước phải lựa thầy cho chơn chánh đặng ở cho lâu, không đặng tha đổi ha ĺa thầy sớm. Dầu cách thầ cũng vẫn nhớ lời thầy dạy, chẳng đặng tự ư buông lung, làm việc không chánh theo đời, chẳng đặng ở nơi chỗ chợ búa ồn ào, nơi đ́nh thần, hoặc nhà vua quan, dân dả, và chỗ gần chùa cốc Ni-cô. Không đặng ở chỗ xa thầ mà tự chuyên làm việc đời, quấy ác.
Theo Thầy Ra Đi
Ra đi chẳng đặng lẻn ghé nhà người, chẳng đặng đứng hai bên đường kêu hỏi nói chuyện với người, chẳng đặng da ngó hai bên, phải cúi đầu theo sau thầy.
Đến nhà đàn việt thí chủ, nhà thấy có thờ Phật th́ phải xá bái cúi đầu, đến chùa am khác thầy lạy Phật phía trước, th́ ḿnh phải đứng lui lại phía sau mà lạy, chẳng đặng tự chuyên đánh chuông khánh, nếu đi đường rừng núi chẳng đặng cách thầy xa lắm, chẳng đặn bẻ phá cây lá hoa trái ở bên đường, chẳng đặng chạ nhảy ngang mương suối, bờ ao, trèo leo mô đất đá giỡn cợt. Nếu tách đi riêng hẹn đến chỗ nào hợp lại, phải đến chỗ trước thầy, chẳng đặng chơi dạo ghé nằm ngủ nghỉ theo đường mà đề thầy phải trông đợi.
Vào Chúng
Vào chúng chẳng đặng chen lấn chỗ ngồi, chẳng đặng kêu bảo nói cười trửng giỡn. Trong chúng có lỗi không đặng bàn bạc khen chê, học đi học lại; chẳng đặng khoe công nhọc để được ngợi khen, chẳng đặng ăn ngủ trước người. Không đặng súc miệng làm nước văng tạt ướt người; chà răng, rửa mặt phải cúi xuống chà rửa làm nhẹ nhẹ, chẳn đặng hỉ mũi, khạc nhổ lớn tiếng, chẳng đặng ở nơi chùa tháp, am cốc mà khạc nhổ, hỉ mũi làm dơ.
Chẳng đặng đứng trước vị Sa môn mà hỉ khạc, chẳng dăng75 khạc nhổ trên rau cỏ, trên nước sạch, chẳng đặng một ta mà chào người. Chẳng đặng đi chạ mau lẹ, phải khoan thia đi đứng nghiêm chỉnh, chẳng đặng lấ đèn nơi bàn Phật để dùng riêng. Nếu có đốt đèn phải dùng đồ che, chớ để trùng cánh ba vào chết mạng. Chẳng đặng bẻ đem bông héo cúng Phật, hoặc ngửi mùi bông trước khi dâng cúng, chằng nên dóm ngó liếc xem việc người làm, hoặc nhiều lời khen chê, nên hư, tốt xấu làm phiền ḷng người. nghe ai gọi đến chẳng nên không đáp, phải dùng câu niệm Phật mà đáp, chẳng đặng lượm của rơi, nếu gặp phải liền thưa với Sư tri-sự. Chẳng đặng kết bạn với Sa-di nhỏ tuổi, và bàn nói việc của Tăng Sư trong Giáo hội. Chẳng nên sắm nhiều khăn, choàng tắm, chăn áo, hoặc bằng hàng lụa màu sắc tươi tốt, phải nhuộm màu hoại sắc, chẳng đặng may mặc phục giống người thế. Khi lên Tịnh-xá, chùa tháp phải nghiêm trang, chẳng đặng đi quanh nhiều ṿng nơi tháp thờ Phật, chẳng đặng ngồi xem chúng làm việc nhọc, lánh hé yên phận, chẳng đặng lén lấy phá chơi, hoặc cắp lén đồ vật của chúng, của Giáo hội, muốn điều chi phải nhứt nhứt bạch hỏi xin, không đặng làm ngang, lếu, tự ư. Chẳng đặng luận nói việc chánh trị, việc nên, hư, tốt, xấu của triều đ́nh công phủ, chợ, quán, nhà cửa thế gian. Khi xưng ḿnh với Tăng chúng, nên xưng nói pháp danh, con, tṛ, chẳng nên nói tôi, chẳng đặng v́ sự nhỏ lớn, hơn thua, mà tranh căi, phải nhịn tất cả. Khi muốn luận giảng lư đạo để mở mang, cần phải b́nh tâm ḥa khí mà nhận định, và cốt để học hỏi thôi, chẳng đặng nói thô tháo, hoặc hiện ra sắc mặt, bộ tướng giận dữ, sỗ sàng, làm mất hạnh người tu hiền, đạo đức. Sa-di sáng và chiều phải có giờ hội họp lại mà tập học kinh luật, tụng đọc kệ giới, không được xao lảng, bê-trễ, biếng nhác.
Theo Chúng ăn
Đến giờ ăn, nghe tiếng chuông phải sửa y phục, trong khi ăn phải chú nguyện, phải nghiêm chỉnh biết phép cung kỉnh nhịn nhường.
Khi Sắp ăn Phải Tưởng Những Điều Này
Bát cơm tín chủ biết bao công,
Đức hạnh đầy vơi tự xét ḷng,
Thỏa miệng, thích t́nh tham quấy bỏ,
Nuôi thân hành đạo thuốc lành dùng,
Toan vun chánh pháp cho thành tựu,
Nguyện dứt ác duyên thoáng sạch không,
Nguyện các việc lành làm tất cả,
Nguyện xin độ tận chúng sanh chung,
Thân cùng nhau ḥa hiệp ở chung,
Miệng không tranh đua căi lẫy,
Ư ưa nhau không trái nghịch,
Giới luật đồng cùng nhau tu theo,
Kiến thức riêng chỉ giải cho nhau,
Lợi quyền chia đồng với nhau.
Ăn chẳng chấp mùi vị, chẳng đặng hềm trách đồ ăn ngon dở, chẳng đặng lấy đồ ăn liệng quăng bỏ cho mèo chó ăn. Đem đồ ăn thêm chẳng nên nói không dùng, nếu no lấy tay nhường đi chẳng đặng lấy tay găi đầu, khạc nhổ hỷ mũi làm văng bụi nước vào bát người, chẳng đặng ngậm cơm mà nói chuyện, chẳng đặng nói cười, quơ tay trong khi ăn, chẳng đặng nhai có tiếng, nhai hở môi và hả miệng lớn. Muốn gở răng mắc đồ ăn, phải che giấu, chẳng đặng cho người thấy mà sanh ḷng nghi phiền, chẳng đặng lấy cơm ṿ viên bỏ vào miệng. Chẳng nên ăn mau hoặc chậm quá, chẳng nên thấy đồ ăn chưa đến mà sanh ḷng phiền muộn, chẳng nên tham nhiều quá, chẳng đặng ăn chênh mếch chúng tăng, chẳng đặng cố ư lựa đồ ăn mỹ vị, chẳng đặng khua chén bát lớn tiếng, phải ngồi ăn một lượt một, chẳng đặng đứng dậy đi ĺa chỗ, mà ngồi ăn lại nữa, chẳng đặng đứng dậy trước người trái phép chúng. Nếu có việc tư đi ra ngoài phải bạch hỏi xin phép, gặp cơm có thóc phải lột vỏ mà ăn không đặng phun nhổ.
Lạy Kỉnh
Chẳng đặng đứng ngay trước mặt
thầy hoặc vị sa môn mà lễ lạy, phải nép một bên, chẳng nên đi ngang trước
mặt ngưưó đang hành lễ, tay chắp chẳng đặng so le mười ngón, chẳng đặng
trống rỗng ở giữa hoặc hở ngón, chẳng đặng đem ngón tay nhét trong lỗ mũi.
Chẳng đặng đồng lạy với thầy cùng mấy vị Sa môn khác, phải đứng phía sau xa thầy mà lạy. Trước mặt thầy chẳng nên chịu người lạy, chẳng nên lạy người đồng học với ḿnh, có việc chi thành kỉnh chắp tay, chẳng nên tay cầm tượng Phật, hoặc kinh sách mà lạy sá người.
Lạy là lễ phép rất tốt quư ích cho người trau dồi hạnh đức nhưng cần phải hiểu cho thấu lư nghĩa của sự lễ bái.
Nghe Pháp Học Kinh
Nơi nhà giảng Sa-di phải đến trước sớm, dọn dẹp quét tước sạch sẽ, dọn chỗ cho chúng Tăng, chớ đợi đang nói Pháp mới đến sau, y phục phải chỉnh tề, nghe Pháp chẳng đặng nói chuyện bậy bạ và cử động, chẳng đặng ho khạc lớn tiếng, đang khi nghe học Pháp chẳng đặng bỏ đi ra ngoài, phải lóng ḷng nghe ngẫm nghĩ tu tập, chẳng nên chưa hiểu nói hiểu, hoặc vào tai ra miệng. Sa-di c̣n bé kém, giữ giới chưa chắc phải học luật thêm để răn lông trong mỗi giờ phút.
Sa-di phải trước học luật sau học kinh, chẳng nên trái căi, muốn học kinh phải nhờ Thầy trao dạy và giảng giải, muốn xem bộ kinh nào phải bạch hỏi với thầy dạy của ḿnh. Chẳng nên bỏ kinh sách ở chỗ dơ lấm, hoặc làm dầu nước văng ướt, hư rách, chẳng nên bôi vẽ chữ nghĩa, viết bậy trong kinh. Khi thấy hư rách phải bồi sửa, tay dơ lấm chẳng đặng cầm đến kinh sách, phải kỉnh kinh Pháp cũng như kỉnh Phật vậy, Chẳng đặng coi xem bài vở nói về chính trị, khoa học, bói khoa, toán số, tiểu thuyết nhảm nhí hay các sách khác. Sa-di phải học hiểu nghiên cứu đạo luật bài học của lớp bậc ḿnh cho thông đă. Viết chữ đừng hoa mỹ, màu mè, kiểu cách, phải viết ngay nắn lối hàng, nét chữ ngay thẳng nhận rơ, đọc học được mà thôi. Đọc kinh luật bài học, không nên đọc lớn tiếng rền vang làm rầy kẻ khác. Chẳng nên đọc xem mau lẹ, v́ như thế không nhận thấu đặng nghĩa lư sâu xa của Pháp, chẳn nên mượn kinh sách của người mà không trả và chẳng tiếc giữ để cho hư rách.
Tiếp Chuyện Cùng Người Thế
Sa-di nhập vào Tập-sự trong Giáo hội Tăng, là người đă quay về với Phật, Pháp, Tăng, học tập để trở nên giác ngộ Phật. Một phen ra đi là cắt bỏ việc trần, sự đời, không c̣n phải vọng tâm lo nghĩ việc bên ngoài thế sự, hoặc nhận nh́n quyến thuộc bà con, ḍng họ, gia đ́nh, xă hội riêng tư nữa. Phải nhận ḿnh theo họ hàng Khất-sĩ Tỳ-Kheo trong sạch, con cháu của chư Phật trong tam thế, chớ cha mẹ, ông bà, quyến thuộc ở thế gian là giả tạm cho cái áo, xác thân ham ác, tội lỗi, tứ đại giả hợp này thôi. Người Sa-di tập sự có thể về thăm nhà cha mẹ, quyến thuộc trong lúc đầu, sau kho nhập vào đạo được 3 tháng, và sau đó một năm thôi. Từ ấy về sau chỉ c̣n biết ḍng giống họ ḿnh là Phật, Tăng, Thánh chúng không không trong sạch, c̣n có nghĩ đến cha mẹ, anh em chung, đúng chơn lư đại đồng của vơ trụ, không c̣n có cáiǵ là riêng của ta nữa cả. Khi người thân thích, quen hoặc lạ đến xin hỏi ta điều chi, trong nhà giảng, chùa tháp, không được nói chuyện, bàn luận lâu phải xin phép vị Sư trị sự hay thầy dạy ḿnh chứng kiến cho, chẳng đặng ăn ngủ chung với người thế và giỡn hớt, la lối, căi cọ, chẳng đặng hỏi xin xỏ đồ vật nơi người thế, mà không có sự chứng kiến của Tăng Giáo hội.
Làm Việc
Phải tiếc trọng đồ vật của chúng Tăng, phải nghe lời vị Sư trị sự chỉ bảo, chẳng nên trái căi. Múc nước xài phải cho sạch sẽ, kỹ lưỡng, dùng nước phải xem kỹ coi có trùng bọ hay không, nếu có phải lấy vải mà lượt qua rồi sẽ dùng, chẳng đặng đổ nước nơi đường đi, trước sân, nước nóng không đặng tạt, đổ, làm chết trùng đất, kiến, dế, chẳng đặng giơ cao tạt nước, phải nghiêng đổ nhè nhẹ; chụm lửa chẳng đặng chụm cháy quá nhiều, chẳng đặng chụm củi mục có mối , mọt, quét đất chẳng nên quét ngược gió, hoặc gom, nhóm đống bỏ dở, tắp nơi cửa, hông nhà, chỗ kín, chẳng nên quét gần chỗ người đang ngồi ăn hoặc học làm việc; chẳng nên bỏ bậy bạ gạo, bún, rau, trái, cơm, bánh, vật thực mà chẳn tiếc giữ, nếu dùng có dư phải cho người; chẳng đặng dùng đồ của chùa mà bỏ hủy hoại làm hư bể. Sa-di nên tập làm việc công cho Giáo hội, may đồ, sắc thuốc, dọn dẹp, quét tước, vá áo chăn, coi sóc vườn rẫy, am cốc, giữ xem trâu ḅ súc vật phá hoại ngôi đất chùa Tam bảo.
Vào Nhà Tắm
Trước lấy nước rửa mặt, gội đầu từ trên đến dưới nhẹ nhẹ, kỳ rửa chẳng đặng thô tháo làm tạt nước văng đến người, chẳng đặng xối đổ nước nhiều hao phí; chẳng đặng tiểu trong nhà tắm, chẳng đặng giỡn cợt cười nói với người. Ghẻ lác chỗ kín phải kỳ rửa sau, chẳng nên chú ư rờ rẫm thân ḿnh có ghẻ độc, phải băng bó ẩn tránh để khỏi phải xốn mắt người, chẳng đặng buông ư tắm lâu, làm ngăn cản người sau. Cởi mặc áo chăn phải chậm răi từ từ cho ngay thẳng, chẳng đặng vừa đi vừa mặc áo xốc xếch, chẳng đặng làm tạt đổ nước xài dơ vào nước sạch.
Vào Nhà Tiêu
Mắc đại, tiểu th́ đi liền đừng để nôn quưnh, xếp áo vắt lên xào cây dùng dây hoặc khăn tay mà buộc cho khỏi bay rớt, đến nơi phải khảy móng tay ba cái hoặc lên tiếng, chẳng đặng hối người ra mau, chẳng đặng cúi đầu ngó xuống, chẳng đặng rặn ra hơi tiếng, chẳng đặng nói chuyện với người cách vách, chẳng đặng khạc nhổ trây dơ lên vách, gặp người chẳng đặng chào, phải nghiêng tránh day mặt đi, chẳng nên vừa đi vừa buộc dây lưng, mặc chăn áo, tiêu rồi phải rửa tay sạch, chưa rửa chẳng đặng cầm vật ǵ, chẳng nên mặc mang thượng y mà đi tiêu tiểu, chẳng nên mang kinh, tượng, ảnh Phật, chẳng nên bẻ, bứt lá cây đi nhà tiêu.
Nằm Ngủ
Phải nằm nghiêng hông bên hữu trở xuống, gọi là ngủ điềm lành, chẳng đặng nằm ngửa chung pḥng cốc, chung giường chơng với thầy, chẳng đặng dùng mùng chiếu, chăn y của thầy, chẳng đặng cởi áo nằm trần, chẳng nên trên giường ngủ cười nói lớn tiếng, chẳng đặng làm tiếng động lớn phá sự tham thiền giấc ngủ nghỉ của người. Đến giờ ngủ nghỉ, tất cả đều giữ sự yên lặng cho Giáo hội, đúng theo thời khắc biểu Niết Bàn.
Ở Trong Pḥng Cốc
Muốn đem lửa vào phải nói trước trong pḥng biết “ lửa vào”, muốn tắt đèn phải hỏi trước “ c̣n dùng đèn không”. Nơi pḥng đọc niệm chẳng nên lớn tiếng, trong pḥng cốc, chăn, y, mùng, chiếu phải vén khéo thứ tự, chẳng đặng vô cớ mà vào pḥng người, có việc phải xin phép lên tiếng, có người bịnh phải đem ḷng thương, trước sau thăm nom chăm sóc.
ĐẾN CHÙA NI-CÔ
Đến chùa Ni-cô có chỗ riêng th́ ngồi, không th́ chẳng đặng ngồi, chẳng đặng nói Pháp không nhằm lúc, trở về chẳng đặng nói chuyện xấu của Ni-cô, hoặc khen vật nầy việc khác, chẳng đặng thơ từ qua lại và cậy vá may, giặt nhuộm, cất giữ áo, chăn, đồ vật… Chẳng đặng tay ḿnh cạo tóc giùm người, chẳng đặng ngồi chung chỗ khuất, chẳng đặng trao h́nh ảnh cho nhau, không có hai người th́ chẳng đặng một ḿnh đi đến, không được đưa đồ lễ vật kỷ niệm thơ từ qua lại, chẳng đặng cậy Ni-cô khuyên người bố thí cúng dựng cho ḿnh, chẳng đặng ăn đồ dùng của Ni-cô, chẳng đặng kết cùng các Ni-cô, làm cha mẹ, chị, em, cháu con, đạo hữu.
Đến Nhà Người
Phải đi với thầy hoặc Tăng chúng, nhà có chỗ riêng th́ ngồi, chẳng đặng ngồi lộn xôn, có nói kinh, Pháp phải biết lúc, chớ nên nói không nhằm dịp, người ta dọn cơm, tuy chẳng phải trong Giáo hội, nhưng cũng đừng mất qui tắc, chớ nên ngồi nói chuyện chung với người nữ trong nhà trống hoặc chỗ che khuất, chẳng đặng thơ từ qua lại…
Đến nhà người thế tục thăm thân quyến, trong nhà có ảnh, tượng Phật phải nghiêm xá, bái, chẳng đặng nói phép thầy nghiêm nhặt, xuất gia khó, vắng vẻ, lạt lẽo, cay đắng khó nhọc. Phải nói việc Phật Pháp, cho cha mẹ sanh ḷng tin, thêm phước đức. Ai có hỏi, phải đáp chẫm răi, chớ đáp lộn xộn câu hỏi, chớ ham nói nhiều để cầu người cung kỉnh, khen ngợi, chẳng đặng kết với người đời làm cha mẹ, quyến thuộc, chị em, chẳng đặng nói lỗi trong Tăng, chẳng đặng cùng trẻ nhỏ, bà con thế tục ngồi, đứng lâu nói đùa, cười giỡn, hoặc đi dạo kiểng hoa, vườn rộng, chẳng đặng nghe người tiệc rượu, đờn ca, múa hát, không đặng ở đêm nơi nhà thế, nếu lỡ tối, ở ngủ phải riêng một cái giường, chơng, thường ngồi ít nằm, một ḷng niệm Phật, nhà phải không có phụ nữ.
Khất Thực
Phải đi với các vị lớn tuổi đạo, nếu có đi, th́ ḿnh phải biết chỗ mà đi. Đến cửa nhà người phải giữ thân, miệng, ư. Nhà không có đàn ông chớ vào cửa ( nếu phái Ni-lưu nhà không có đàn bà chẳng vào cửa ). Nhà có binh khí chẳng nên ngồi, đứng gần, ở lâu; chẳng nên ngồi chỗ có vật báu, có áo chăn, vật trang sứa đàn bà. Muốn nói kinh Pháp, phải biết khi nào nên nói, chẳng đặng nói cúng dựng cho tôi ăn được phước, đi khất thực chẳng nên nài nỉ hỏi măi; chẳng đặng nói nhiều lư nhơn quả để trông người cúng dường nhiều, được nhiều đừng sanh ḷng tham, được ít chớ sanh ḷng phiền; chẳng nên đến nhà thí chủ quen mà xin măi, chẳng nên đến nhà có đám tiệc, đ́nh, am mà xin, chẳng nên làm phụ việc người thế gian, hay khoe tài đức để cúng dường lễ bái, đồ vật của người hộ cúng dựng, không được lấy trao cho người thế, vị t́nh riêng, khi chưa chú nguyện cúng dường.
Vào Xóm Đông Nhà
Không có việc cần thiêt chớ vào xóm, chẳng đặng đi mau, chạy nhảy và tay đánh ṿng xa, chẳng đặng vừa nh́n ngó nhân vật mà đi, chẳng đặng cùng Sa-di nhỏ cười nói mà đi, chẳng đặng cùng người nữ đi gần nhau, chẳng đặng đi gần Ni-cô trước sau, hoặc ngó nh́n người nữ, chẳng đặng đi gần kẻ gian nhơn cùng quân binh, người say rượu, người điên khùng, chẳng đặng xem hát thuật tṛ chơi đám đông vui, gặp bờ ao hầm nước phải đi ṿng chẳng nên nhảy lội, chẳng đặng cởi thú chạy nhảy, hoặc bắt chó, mèo, chim, rắn thú vật mà chơi hay giết hại… Đi phải ḍm ngó xuống cách lối hai thước, mà niệm tưởng và xem tránh loài trùng, kiến, dế kẻo phải v́ chân ḿnh mà chết. Khi gặp vị Sa-môn lớn, th́ phải đứng bên dưới, để ư chào hỏi trước. Khi về chùa chẳng đặng nói chuyện hay dở, tốt xấu, quen lạ trong thành.
Làm Việc Chớ Nên Tự Ư
Muốn đi dâu, làm việc ǵ trước phải thưa với thầy, may y chăn mới, xin thuốc men, đồ vật cần dùng, cạo tóc, xin giấy mực viết xài riêng, đều phải thưa thầy trước mới thọ lănh. Sa-di phải cung kỉnh bạch hỏi, xin phép những điều ḿnh muốn xin dùng, nếu thầy không cho chẳng nên hờn giận, có ai cúng dường cho Sa-di, hoặc cho Thầy vật chi, phải bạch trước với Thầy mới được nhận. Khi muốn cho ai món ǵ cũng phải có sự chứng kiến của Thầy. Muốn đi nghe giảng đạo, đi học, đi nhập chúng, giúp việc ǵ cho ai, hoặc khởi duyên chi, đều phải thưa trước với Thầy, chẳng nên tự ư. Sa-di không được ŕnh nghe điều của các vị Tỳ-Kheo Sa-môn bàn luận. Không đặng lén nghe cácThầy tụng giới và sám hối. Điều ǵ kông biết phải cung kỉnh nhờ Thầy cỉ giải, giảng dạy cho.
Đi Các Chỗ Học Đạo
Đi xa phải nhớ bạn lành, người xưa nèo ḷng chưa tỏ, cầu Thầy chẳng lấy ngàn dậm làm xa. Chẳng cùng bọn bất lương, tà ác, tham sân kết bạn lữ học tṛ, tập theo thói xấu. Phải t́m Thầy bạn tốt, hết ḷng trau dồi đức tánh học đạo, lựa quyết nẻo dứt tử sanh chẳng nên xem nước dạo non toan du lịch cho nhiều chỗ để khoe với người. Muốn vào chùa am chẳng đặng quảy, mang hành lư đi ngay vào chánh điện, phải xin phép, thưa hỏi trước, tùy trong chùa cho phép mới đặng đem hành lư vào ở nghỉ nơi nào, theo lời chỉ bảo của vị Sư trị sự trong chùa.
Đây là lược giải sơ tạm chút ít đôi điều cho có sự học hạnh lúc đầu của người Tập sự chớ quí hơn hết là tự ḿnh phải có nhiều điều răn nghiêm nơi ḿnh thêm nữa. Sa-di phải chịu nghiêm giữ oai nghi tư cách, trao dồi đức tánh, phải kính ngôi Tam bảo và tập giữ lần đại giới, để khi nhập vào đại chúng Tỳ Kheo, do công đức đó mà được nhiều người tiếp dẫn, không ai ngăn cản, và phải một ḷng hết sức học hỏi cho uyên thâm nghĩa lư. Hằng coi xem sự hành động về thân, khẩu, ư của ḿnh và rán tham thiền quán xét cho thấu lẽ đạo, và phụ giúp vào việc làm công trong chúng hăy giữ đúng luật, giới, tịnh hạnh trong sạch, mà tinh tấn tu hành, đến khi được bước lên vào hàng Tỳ Kheo lớp b́nh đẳng rồi, là chỉ c̣n sống chung tu học đúng chơn lư, tự mỗi ai nấy lo cho tâm ḿnh. Nếu tâm được tịnh định th́ trí huệ sẽ sáng thông, đắc lần từ loạt quả đạo theo đường vô lậu chánh đẳng chánh giác, mà đắc được vô sanh quả A-La-Hán và nhập Niết Bàn.
Sa Di Phải Biết Rằng:
Tu học đạo đức là món ăn về tinh
thần lư trí, để đến với tâm chơn Phật, một lẽ sống tinh khiết trong sạch
hoàn toàn, rất cần hơn tất cả nghệ thuật và mọi sự học về bên ngoài thể
chất, cùng sự giồi trau sắc thân, cái có, tô đắp sự vật hữu t́nh tan hoại,
cần hơn cả thức ăn bổ dưỡng mỹ vị nuôi thân. Thế nên người quân tử, ăn không
cầu no, ở không cầu yên, chỉ cần chăm lo trau giồi đạo đức làm gương quí báu
cho đời, v́ con người chịu thiếu kém về sự ăn mặc hoặc chỗ ở, vật chất, c̣n
có thể sống được, chớ thiếu đạo đức trí tâm ắt sẽ phải khổ nạn đến hết. Thế
nên Sa-di là một lớp đầu tập tu học, để đến lần theo đạo lư, công lư lẽ sống
chung tiến hóa quí báu, nên hay, ích lợi cho ḿnh và cho cả chúng sanh. Vậy
mỗ ai biết , thấy điều tối cần quí báu ấy, là nên hăy trước lo trau đức,
giồi tâm để trở nên bậc người trên hạng thựng nhơn tục tử. hăy nhận nh́n ra
lẽ ấy mà mau bước chơn đến nơi lớp học đạo trường, trong thời hạn hai nă
đặng uốn nắn tâm viên, giồi trau ư mă dù sau có bước ra đời, sống chung với
chúng sanh muôn laọi, cũng hiểu rơ được luật sống lư công, mà không phải mê
muội, tối tăm, tạo ác, gây nhơn để phải quay cuồng nhào lăn theo tứ đại vật
chất luân hồi rối khổ. C̣n ai muốn tiến lên hàng Phật Thánh là phải tu, tiến
lên lớp trên cao hơn nữa phải có cà hàng trăm giới luật, tịnh hạnh, sống
trong cảnh yên lặng không không của cản giới Niết Bàn vậy
.
Vậy th́ tất cả ai ai, cũng nên tập ḿnh theo bậc Hiền nhân, hay bước lần lên bậc Trời, Phật là quí báu hơn hết.
MÔ PHẬT
Và Sa-di cần phải học thuộc ḷng những bài kệ, để chú nguyện trong tâm mỗi lúc, khi có gặp việc ấy:
1. NHỮNG CÂU CHÚ NGUYỆN
Thức Dậy Buổi Sớm
Như,ngủ vừa tỉnh dậy,
Cầu cho chúng sanh !
Trí tất cả tỉnh,
Xem khắp mười phương.
Bước Xuống Giường Ngủ
Như, từ mai sớm đến chiều
Cả chúng sanh khá giữ thân.
Chân nầy lỡ dầy đạp,
Cầu cho cảnh Phật về gần.
Mặc Y I
Như, bằng mặc áo trên,
Cầu cho chúng sanh !
Đặng căn lành quí,
Đến Pháp bờ kia.
II
Như, khi mặc hạ y,
Cầu cho chúng sanh !
Mặc những căn lành,
Đủ ḷng hổ thẹn.
III
Như, sửa áo buộc dây,
Cầu cho chúng sanh !
Buộc tóm căn lành,
Chẳng cho tản mất.
Đi Chẳng Hại Trùng
Như, nếu bước chân nầy,
Cầu cho chúng sanh !
Khỏi biển sanh tử,
Đủ các pháp lành.
Nơi Nhà Ra Đi
Như, từ nhà đi ra
Cầu cho chúng sanh !
Suốt và trí Phật,
Hằng ra ba cơi.
Lên Nhà Tiêu
Như, khi đi đại, tiểu,
Cầu cho chúng sanh !
Bỏ tham, sân, si,
Dứt hết các tội.
Rửa Sạch
Như, việc rồi đến nước
Cầu cho chúng sanh !
Pháp ra khỏi đời,
Mau lẹ sang qua.
Rửa Sạch Chỗ Dơ
Như, rửa hết ḿnh dơ,
Cầu cho chúng sanh !
Trong sạch dịu ḥa
Trọn vẹn không nhơ.
Rửa Tay
Như, lấy nước rửa tay
Cầu cho chúng sanh !
Đặng tay trong sạch,
Vâng giữ phép Phật
Rửa Mặt
Như lấy nước rửa mặt
Cầu cho chúng sanh !
Đặng pháp môn sạch
Vĩnh viễn không dơ
Uống Nước
Như, Phật xem một bát nước,
Tám muôn bốn ngàn trùng
Nếu không niệm chú nầy
Như ăn thịt chúng sanh.
Trăi Ngọa Cụ
Như, vật nằm ni sư đàn,
Nuôi ớn tánh mộng ḷng
Mở trải lên chỗ thánh
Vâng giữ Như Lai dạy.
Lên Đạo Tràng
Như, bằng đặng thấy Phật
Cầu cho chúng sanh !
Đặng mắt thông suốt,
Thấy tất cả Phật.
Khen Phật
Như, vua pháp lớn không trên,
Ba cơi không sánh ví
Dắt dẫn cơi trời người
Cha lành của bốn loại,
Tôi nay lần trở lại
Dứt hết nghiệp ba kỳ !
Khen ngợi hoặc nêu bày,
Ức kiếp không thể hết.
Bưng B́nh Sạch
Như, tay cầm b́nh sạch,
Cầu cho chúng sanh !
Trong ngoài không dơ,
Đều được sáng sạch.
Giở Bát
Như, b́nh bát của Như Lai
Tôi nay đặng mở bày,
Nguyện dưng tất cả chúng,
Đồng ba ṿng trống vắng.
Thấy Bát Không
Như, bằng thấy bát không
Cầu cho chúng sanh !
Trọn vẹn trong sạch,
Trống không phiền năo.
Thấy Bát Đầy
Như, bằng thấy bát đầy,
Cầu cho chúng sanh !
Đựng đầy tṛn đủ,
Tất cả pháp lành.
Chịu Của
Như, thí của và pháp,
Đều không khác nhau,
Sự thí rốt ráo,
Viên măn, tṛn đủ.
Lễ Phật
Như, trên trời dưới đất chẳng so tài,
Khắp cả mười phương cũng nhượng oai.
Những việc trong đời tôi thấy rơ,
Không ai b́ đặng Đức Như Lai.
Chơn Ngôn Lạy Khắp
Như, tánh lạy năng sở đều luống vắng,
Cảm ứng nhằm đạo khó khen ngợi.
Ta đến đạo tràng như ngọc tốt,
Mười phương chư Phật bóng bày trong.
Thân ta bóng bày trước chư Phật,
Đầu mặt nối chơn tin trở lại.
Rửa Bát
Như, đem nước rửa bát đầy,
Như Cam lộ cơi trời,
Cúng cho các quỷ thần,
Đặng no đủ tất cả.
Súc Miệng
Như, súc miệng sạch luôn ḷng,
Ngậm nước thơm trăm bông
Ba nghiệp hằng trong sạch,
Cúng Phật qua Tây phương.
Gánh Nước
Như, bằng thấy nước chảy
Cầu cho chúng sanh !
Đặng như nguyện lành,
Rửa sạch bợn nhơ.
Qua Sông
Như, bằng thầy sông lớn,
Cầu cho chúng sanh !
Đặng nương ḍng pháp,
Vào biển trí Phật.
Qua Cầu
Như, bằng thấy đường cầu,
Cầu cho chúng sanh !
Rộng độ tất cả,
Cũng như gác cầu.
Khen Phật
Như, khen Phật tướng tốt,
Cầu cho chúng sanh !
Nên được thân Phật,
Chứng Pháp vô tướng.
Đi Ṿng Tháp
Như, quanh mé hữu tháp,
Cầu cho chúng sanh !
Chỗ đi không nghịch,
Nên trí tất cả.
Lót Chỗ Ngồi Thiền
Như, bằng lót chỗ ngồi,
Cầu cho chúng sanh !
Mở bày Pháp lành,
Thấy tướng chơn Phật.
Ngồi Thiền
Như, vững ḿnh ngồi ngay,
Cầu cho chúng sanh !
Ngồi ṭa Bồ Đề,
Ḷng không chỗ chấp.
Ngủ Nghỉ
Như, đúng giờ ngủ nghỉ,
Cầu cho chúng sanh !
Thân đặng yên ổn,
Ḷng không rối loạn.
Thăm Bịnh
Như, thấy người tật bịnh,
Cầu cho chúng sanh !
Biết thân luống dối,
Khỏi Pháp đua tranh.
Cạo Tóc
Như, cạo bỏ tóc râu,
Cầu cho chúng sanh !
Ĺa xa phiền năo,
Rốt ráo vắng lặng.
Tắm Gội
Như, tắm rửa thân ḿnh,
Cầu cho chúng sanh !
Thân tâm không dơ,
Trong ngoài sáng sạch.
Rửa Chơn
Như, bằng rửa nơi chơn,
Cầu cho chúng sanh !
Có đủ sức thần,
Chỗ đi không ngại
Đây là những câu nguyện kiểu mẫu, chớ đúng thật, mỗi người phải tự đặt ra câu chú nguyện cho thuận hạp theo duyên, mỗi việc, có như thế mới kềm giữ tâm đạo của Sa-di, và phát tâm Chánh đẳng chánh giác thật hành tinh tấn được vậy.
